خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان لە شانشینی عەرەبستانی سعوودی: بایەخێکی گەورە و لە زیادبووندا

حکومەتی شانشینی عەرەبستانی سعوودی بایەخێکی گەورە و لە زیادبوون دەدات بە کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، بە شێوەیەک دەستووری بنەڕەتیی حوکمڕانی لە ماددەی (٢٧)دا دەڵێت: "دەوڵەت مافی هاووڵاتی و خێزانەکەی لە کاتی بارودۆخی لەناکاو، نەخۆشی، پەککەوتەیی، و پیریدا مسۆگەر دەکات، و پشتیوانی لە سیستەمی بیمەی کۆمەڵایەتی دەکات، و دامەزراوەکان و تاکەکان هان دەدات بۆ بەشداریکردن لە کارە خێرخوازییەکاندا". بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لەم ماددەیەدا دەگرێتەوە، دەوڵەت ئەركی پشتیوانیکردنی لایەنە جیاوازەکان و خستنەگەڕی هەموو ڕێگاکانی بۆ بەدیهێنانی ئەم ماددەیە گرتووەتە ئەستۆ.

لەم وتارەدا لە خوارەوە کۆمەڵێک سەرچاوەتان بۆ دەخەینە ڕوو کە هەندێک لەو هەوڵانە نیشان دەدەن کە لایەنە جیاوازەکان دەیدەن بە مەبەستی تواناسازیی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، و بەدیهێنانی بەشداریی کارا و دەرفەتی یەکسان لە کۆمەڵگەیەکی هاوپشتیواندا، کە ژیانێکی شایستە بۆ خۆیان و خێزانەکانیان دابین بکات.

- ئەم لیستە نوێ دەبێتەوە، بە شێوەیەکی خولیی نوێ دەکرێتەوە بۆ چاودێریکردنی ئەو هەوڵانەی لەم بوارەدا دەدرێن.

یاسا و ڕێساکان:

حکومەتی شانشین کۆمەڵێک یاسای ناوخۆیی دەرکردووە و پەسەندی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکانی کردووە بۆ مسۆگەرکردنی تواناسازیی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان، هەندێک نموونە:

- پەیڕەوی بنەڕەتی بۆ بەرنامەکانی شیاندنەوەی کەمئەندامان، دەستەی پسپۆڕان لە ئەنجومەنی وەزیران. بەستەر

- فەرمانی شاهانە بۆ جێبەجێکردنی ئاسانکاریی دەستپێگەیشتنی گشتگیر. بەستەر

- ڕێکخستنی دەستەی چاودێریی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، دەستەی پسپۆڕان لە ئەنجومەنی وەزیران. بەستەر

- مافەکانی پەروەردە، یەکسانی لە پەروەردەدا بۆ کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، بنەما و چەسپاوەکان. وەزارەتی پەروەردە. بەستەر

- سیستەمی چاودێریی کەمئەندامان، دەستەی پسپۆڕان لە ئەنجومەنی وەزیران. بەستەر

- مێژوو و بنەماکانی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمئەندامی لە شانشیندا، کورتەیەکی مێژوویی. بەستەر

- دیدگای ٢٠٣٠: وتارێک سەبارەت بەو ڕێکارانەی کە ئامانجیان بەرزکردنەوەی مافەکانی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانە لە چوارچێوەی دیدگای ٢٠٣٠ لە شانشیندا. بەستەر

- مافەکانی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت. پلاتفۆرمی نیشتمانیی یەکگرتوو. بەستەر

- سیمیناری مافەکانی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، ئاژانسی دەنگوباسی سعوودی: چەندین توێژینەوەی پێشکەشکراو لەلایەن لایەنە حکومییەکانەوە دەخاتە ڕوو سەبارەت بە میکانیزمی بەرزکردنەوە و بڵاوکردنەوەی هۆشیاری بە مافەکانی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لە شانشیندا لە چوارچێوەی پێوەرە نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا. بەستەر

- دیارترین هەوڵەکان بۆ بەرزکردنەوەی مافەکانی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لە شانشیندا، دەستەی مافەکانی مرۆڤ: ڕاپۆرتێک کە دیارترین بەشدارییەکانی شانشین لە بوارە جیاوازەکاندا بۆ مافەکانی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان، پەروەردە، تەندروستی، کار، ئامادەکردنی دامەزراوەکان و دەستپێگەیشتنی گشتگیر لەخۆدەگرێت. بەستەر

- پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لەلایەن شانشینەوە واژۆ کراوە. بەستەر

- پەیماننامەی مافەکانی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان: شانشینی عەرەبستانی سعوودی. بەستەر

- یاساکانی شانشین و مافەکانی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان، دەستەی مافەکانی مرۆڤ. بەستەر

- ڕاپۆرتی زمانی برایل، ئاژانسی دەنگوباسی سعوودی. بەستەر

لایەنە حکومییەکان:

وەزارەتی پەروەردە هەوڵی چڕ دەدات بۆ تواناسازیی قوتابیانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لە ڕێگەی داڕشتنی بەڕێوەبەرایەتییە تایبەتەکان بۆ ئامادەکردنی پلانەکان و سەرپەرشتیکردنی جێبەجێکردنیان و دابینکردنی سەرچاوە زانستییەکان و کەرەستە تایبەتەکان و ڕاهێنانی پسپۆڕان، ئەم بەڕێوەبەرایەتییانە ئەمانەی گرتەوە:

- بەڕێوەبەرایەتیی کەمئەندامیی بینین: بریکارایەتیی پەروەردە. بەستەر

- بەڕێوەبەرایەتیی کەمئەندامیی بیستن: بریکارایەتیی پەروەردە. بەستەر

- بەڕێوەبەرایەتیی کێشەکانی فێربوون: بریکارایەتیی پەروەردە. بەستەر

- بەڕێوەبەرایەتیی تێکچوونە ڕەفتارییەکان و ئۆتیزم: بریکارایەتیی پەروەردە. بەستەر

- بەڕێوەبەرایەتیی پەروەردەی هزری: بریکارایەتیی پەروەردە: بەستەر

- بەڕێوەبەرایەتیی تێکچوونەکانی جووڵە و کەمبوونەوەی سەرنج: بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی تایبەت. بەستەر

هەروەها وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی کۆمەڵێک بەرنامە و خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات کە ئاراستەی تواناسازیی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت کراون، لەوانە:

- تەوافوق: بەرنامەی نیشتمانی بۆ هێزی کار لە کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لە کەرتی تایبەتدا سەر بە سندوقی گەشەپێدانی مرۆیی، کە بایەخ بە هاندانی هەلی کاری یەکسان بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان، و پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکانی شیاندنەوە و دامەزراندنی بەردەوام دەدات. بەستەر

- موائەمە: یەکێک لە بەرنامەکانی سەر بە وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی، وەک جێبەجێکردنی میتۆدۆلۆژیای شانشین بۆ مافەکانی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لە کاردا دەستی پێکراوە، بە مەبەستی هاندانی دامەزراوەکانی کەرتی تایبەت بۆ دابینکردنی ژینگەیەکی کاری گونجاو بۆ کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت. بەستەر

- خزمەتگوزارییە ئەلیکترۆنییەکانی هەڵسەنگاندنی کەمئەندامی: وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی بەستەر

- ئاسانکارییەکانی هاتووچۆ بۆ کەمئەندامان: وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی. بەستەر

- کارتی داشکاندنی کرێی گواستنەوە: وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی. بەستەر

- کارتی دیجیتاڵی بۆ تێکچوونی تەرزەی ئۆتیزم: وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی. بەستەر

- توانای دەستپێگەیشتن: وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی. بەستەر

- دەستەی چاودێریی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت: لە ڕووی ڕێکخستنەوە بەستراوەتەوە بە وەزیری کار و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی، ئامانجی چاودێریکردنی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت و بەرزکردنەوەی ڕۆڵیانە لە شانشیندا. بەستەر

- نەخشەی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت: خزمەتگوزارییەکی ئەلیکترۆنییە لەلایەن سەرۆکایەتیی گشتی بۆ کاروباری مزگەوتی حەرام و مزگەوتی پێغەمبەر پێشکەش دەکرێت کە وا لە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان دەکات بتوانن ڕێڕەو و دامەزراوە تایبەتەکانیان بناسنەوە. بەستەر

دامەزراوە ئەهلییەکان:

لە چوارچێوەی ئەو هەوڵانەی کە حکومەتی شانشین پشتیوانییان لێدەکات، ئەو هەوڵانەن کە کۆمەڵە و دامەزراوە ئەهلییەکان ئەنجامی دەدەن. لەوانە:

- ناوەندی شا سەلمان بۆ توێژینەوەکانی کەمئەندامی: یەکێک لە دیارترین ناوەندەکانی توێژینەوە لە شانشیندا، کار لەسەر چاودێریی توێژینەوەکان و جێبەجێکردنیان و دامەزراندنی ناوەندێکی زانیاریی گشتگیر بۆ توێژینەوەکانی کەمئەندامی لە شانشیندا دەکات. بەستەر

- کۆمەڵەی سعوودی بۆ پەروەردەی تایبەت (جەستەر): سەر بە زانکۆی شا سعوودە، ئامانجی پەرەپێدانی بیرکردنەوە و ئەدای زانستیی ناوخۆییە لە بواری کەمئەندامیدا. بەستەر

- کۆمەڵەی خێرخوازی بۆ نیشانەی داون (دیسکا): بە دەستپێشخەریی خێزانەکان و کەسانی پەیوەندیدار دامەزراوە و لە ساڵی ٢٠٠٢ بە فەرمی لەلایەن وەزارەتی کاروباری کۆمەڵایەتییەوە تۆمار کراوە. کۆمەڵەکە خزمەتگوزاریی پەرەپێدانی بەرنامەکانی ڕاهێنان و پەروەردەیی و دابینکردنی چاودێری بۆ کەسانی خاوەن نیشانەی داون و خێزانەکانیان پێشکەش دەکات. بەستەر

- ناوەندی توێژینەوەی ئۆتیزم: سەر بە نەخۆشخانەی پسپۆڕیی شا فەیسەڵ و ناوەندی توێژینەوەیە. کۆمەڵێک خزمەتگوزاریی بەرفراوان پێشکەش بە منداڵانی خاوەن تێکچوونی تەرزەی ئۆتیزم و خێزانەکانیان، و ڕاهێنانی پسپۆڕان دەکات. بەستەر

- ناوەندی نایابی بۆ ئۆتیزم: لەژێر چاودێریی وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتیدایە، گرنگی بە چاودێریکردنی کەسانی خاوەن تێکچوونی تەرزەی ئۆتیزم و خێزانەکانیان و باشترکردنی کوالێتیی ژیانیان دەدات، هەروەها خزمەتگوزارییەکانی چارەسەری پیشەیی لە دوورەوە پێشکەش دەکات. بەستەر

- کۆمەڵەی ئیشراق بۆ جووڵەی زۆر و کەمبوونەوەی سەرنج: پسپۆڕە لە پێشکەشکردنی پشتیوانیی پسپۆڕانەی گشتگیر بۆ خاوەن تێکچوونی جووڵە و کەمبوونەوەی سەرنج. بەستەر

- کۆمەڵەی تەواسول: پسپۆڕە لە دابینکردنی خزمەتگوزارییە تەکنەلۆژییەکان بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان بۆ باشترکردنی کوالێتیی ژیانیان. بەستەر

- قادیر: دامەزراوەی خێرخوازیی ئەلعەنوود. چەندین خزمەتگوزاری بۆ کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت پێشکەش دەکات کە دیارترینیان بەخشینی خوێندنە بۆ قۆناغی بەکالۆریۆس و خوێندنی باڵا و لەئەستۆگرتنی منداڵان لە ناوەندە پەروەردەییەکاندا. بەستەر

- کۆمەڵەی سعوودی بۆ کەمئەندامیی بیستن: کۆمەڵەیەکی خێرخوازییە خزمەتگوزاری و بەرنامەی ڕاهێنان و هۆشیاری و گەشەپێدان پێشکەش دەکات بۆ تواناسازیی کەڕ و کەمبیستەکان و ئەوانەی چاندنی مۆخی گوێچکەیان بۆ کراوە. بەستەر.

- کۆمەڵەی زمانی هێمای سعوودی: سەر بە وەزارەتی سەرچاوە مرۆییەکان و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتییە، چاودێریی هەموو ئەوانە دەکات کە پەیوەستن بە زمانی هێما و فێرکردنی و پێدانی مۆڵەت بە وەرگێڕانی زمانی هێما. بەستەر

- کۆمەڵەی خێرخوازی بۆ کێشەکانی فێربوون: یەکەم کۆمەڵەی سعوودییە بۆ کێشەکانی فێربوون، چەندین خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات لەوانە دەستنیشانکردن، فێرکردن، ڕاوێژکاری، ڕاهێنان و هۆشیاری بۆ خاوەن کێشەکانی فێربوون و پسپۆڕان، چەندین بارەگای لە ڕیاز، جەددە و مەدینەی مەنەوەرە هەیە. بەستەر

- کۆمەڵەی سەواعدد بۆ کەمئەندامیی جووڵەیی: کار لەسەر ژمارەیەک بەرنامەی پەیوەست بە کەمئەندامیی جووڵەیی لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتدا دەکات. بەستەر

- قادیرون: تۆڕێکی پسپۆڕە لە تواناسازیی خاوەنکارەکان بۆ تێکەڵکردنی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت وەک ئەندامانی یەکسان و کارا لە هێزی کاردا، سەرچاوەی جۆراوجۆر بۆ خاوەنکارەکان و ڕێبەری جۆراوجۆر سەبارەت بە خزمەتگوزارییە ئاسانکارییەکان بۆ لەخۆگرتنی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان دابین دەکات. بەستەر

- کۆمەڵەی سعوودی بۆ ئۆتیزم: ناوەڕۆکی ڕاهێنان پێشکەش دەکات و تیمەکانی خۆبەخشی ڕێکدەخات، لە دیارترین دەستکەوتەکانی پڕۆژەی نیشتمانییە بۆ هۆشیاری و ڕاهێنان بە تێکچوونی ئۆتیزم، هەروەها کار لەسەر وەرگێڕانی سەرچاوە زانستییەکان دەکات. : بەستەر

- حەرەکییە: کۆمەڵەی کەمئەندامیی جووڵەیی بۆ گەورەساڵان چەندین خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات بۆ تواناسازیی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان، وەک حەج و عەمرە و یارمەتیدان لە منداڵبوون و بەرنامەکانی ناردنە دەرەوە بۆ خوێندن. بەستەر

- کەفیف: کۆمەڵەی ئەهلیی نابینایان لە ناوچەی ڕیاز، لە خزمەتگوزارییەکانی بریتین لە چاپکردن بە ڕێگەی برایل، و دابینکردنی سەرچاوەکانی زانین بۆ نابینایان. بەستەر

ڕێبەرنامەکان و بڵاوکراوەکان:

- دەستەی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت ڕێبەرنامەیەکی گشتگیری بۆ کۆمەڵە ئەهلییەکانی خزمەتگوزاریی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت کۆکردووەتەوە، کە زانیاریی کۆمەڵەکان و ناوچەکان و ئامرازەکانی پەیوەندیکردن لەخۆدەگرێت. بەستەر

- دەستەی ئاماری سعوودی: ڕووپێوی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت. بەستەر

- ڕێبەری هۆشیاریی کەمئەندامی، وەزارەتی تەندروستی. بەستەر

- ئەو خزمەتگوزارییانەی لەلایەن وەزارەتی پەروەردەوە پێشکەش بە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان دەکرێن، ڕێبەرنامەیەکی گشتگیر بۆ خزمەتگوزارییە پەروەردەییەکان، چاودێریی پزیشکی و کۆمەڵایەتی و خزمەتگوزارییە پشتیوانیکارەکان. بەستەر

- ڕێبەری ڕێکخستنی پەروەردەی تایبەت. بەستەر

- ڕێبەری ڕێکارەکانی پەروەردەی تایبەت. بەستەر

- ڕێبەرنامەکان و پەیڕەوەکان، بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی تایبەت. بەستەر

- گۆڤارە هۆشیارییەکان، و ڕێبەرنامەکانی ڕێکارەکان و بڵاوکراوەکان. بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی تایبەت. بەستەر

- ڕێبەری وانەوتنەوە بە خاوەن کێشەکانی فێربوون بەپێی ڕێبازی زانستی، زانکۆی شا سعوود. بەستەر

- ڕێبەری مامۆستای کێشەکانی فێربوون لە هەردوو قۆناغی ناوەندی و ئامادەیی، وەزارەتی پەروەردە. میکانیزمێکی گشتگیر لەخۆدەگرێت سەبارەت بە چۆنیەتیی پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە پەروەردەییەکان بۆ قوتابیانی کێشەکانی فێربوون، و شێوازەکانی پێوانەکردن و دەستنیشانکردن و ئامادەکردنی ژینگەی فێرکاری جگە لە ڕێنماییە گشتییەکان. بەستەر

ڕێبەرنامەکانی خزمەتگوزارییە ئاسانکارییە پێشکەشکراوەکان بۆ کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی.

پێناسەکان و ئامارەکانی کەمئەندامی و ئادابی گفتوگۆکردن لەگەڵ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان و ڕێنماییە زانستییەکان بۆ خاوەنکارەکان و کۆمەڵێک لە خزمەتگوزارییە حکومییە پێشکەشکراوەکان لەخۆدەگرێت:

- تێکچوونی تەرزەی ئۆتیزم: بەستەر

- نیشانەی داون: بەستەر

- کەڕەکان و کەمبیستەکان: بەستەر

- نابینایان و کەمبینەکان: بەستەر

- ڕێبەری دەستپێگەیشتنی گشتگیر: ناوەندی شا سەلمان ڕێبەرنامەکانی دەستپێگەیشتنی گشتگیری بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان لە ژێرخانی بیناسازی و ئامرازەکانی گواستنەوەی وشکانی و دەریاییدا کۆکردووەتەوە. بەستەر

لە کۆتاییدا، دەمانەوێت ئاماژە بەوە بکەین کە ئەوەی لەم وتارەدا خراوەتە ڕوو سەبارەت بەو ڕۆڵەی کە شانشینی عەرەبستانی سعوودی دەیگێڕێت بۆ تواناسازیی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، تەنها بەشێکە لە پرۆسەیەکی بەردەوام لە پێناو دابینکردنی چارەسەری بەردەوام کە تواناسازیی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت مسۆگەر بکات، و بەدیهێنانی بەشداریی کارا و دەرفەتی یەکسان لە کۆمەڵگەیەکی هاوپشتیواندا، کە ژیانێکی شایستە بۆ خۆیان و خێزانەکانیان دابین بکات.

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.