ئایا ئۆتیزمە؟ یاخود تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج؟

لەوانەیە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج (ADHD) و ئۆتیزم تا ڕادەیەکی زۆر لە یەکتر بچن. ئەو منداڵانەی تووشی هەر یەک لەم دوو دۆخە بوون، دەکرێت کێشەی سەرنجدانیان هەبێت. دەکرێت هەڵەشە بن یان لە پەیوەندیکردندا ڕووبەڕووی زەحمەتی ببنەوە. ڕەنگە لە ئەرکەکانی قوتابخانە و دروستکردنی پەیوەندییەکاندا کێشەیان هەبێت. سەرەڕای لێکچوونیان لە زۆرێک لە نیشانەکاندا، بەڵام دوو دۆخی جیاوازن. تێکچوونەکانی تەرزەی ئۆتیزم زنجیرەیەک تێکچوونی گەشەکردنن کە دەکرێت کاریگەری لەسەر لێهاتووییەکانی زمان، ڕەفتار، کارلێکە کۆمەڵایەتییەکان و توانای فێربوون دروست بکەن. بەڵام تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج، کاریگەری لەسەر شێوازی گەشەکردن و پێگەیشتنی مێشک دروست دەکات. منداڵەکەش دەکرێت هەردوو دۆخەکەی پێکەوە هەبێت.

ئەو کەسانەی بەدەست ئەم تێکچوونانەوە دەناڵێنن دەتوانن ژیانێکی بەختەوەر و سەرکەوتوو بژین، و دەستنیشانکردنی دروست و پێشوەختەی منداڵان یارمەتیدەر دەبێت لە بەدەستهێنانی چارەسەری گونجاو تا گەشەکردن و فێربوونیان لەدەست نەچێت.

ئێستا تۆمار بە بۆ دەستڕاگەیشتن بە پرۆگرام و پێوەرە جێی متمانەکان

چۆن لە یەکتر جیاوازن؟

چاودێری بکە کە منداڵەکەت چۆن سەرنج دەدات. تووشبووانی ئۆتیزم کێشەیان لە سەرنجدان لەسەر ئەو شتانە هەیە کە حەزیان لێی نییە، وەکو خوێندنەوەی پەڕتووکێک یان شیکارکردنی مەتەڵێک. بەڵام لەوانەیە سەرنج بخەنە سەر ئەو شتانەی کە حەزیان لێیەتی، وەک یاریپێکردنی یارییەکی دیاریکراو.

بەڵام ئەو منداڵانەی کە تووشی تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج بوون، زۆرجار ڕقیان لەو شتانەیە و خۆیانی لێ بەدوور دەگرن کە پێویستیان بە سەرنجدان هەیە.

پێویستە سەرنجت لەسەر لێهاتووییەکانی پەیوەندیکردنیش بێت. سەرەڕای ئەوەی ئەو منداڵانەی تووشی هەر یەکێک لەم دوو دۆخە بوون ڕەنگە کارلێککردن لەگەڵ کەسانی تر بە زەحمەت بزانن، بەڵام تووشبووانی ئۆتیزم لەوانەیە هۆشیاریی کۆمەڵایەتییان کەمتر بێت سەبارەت بە کەسانی تر. زۆرجار دەربڕینی بیرۆکە و هەستەکانیان بە زەحمەت دەزانن، و لەوانەیە نەتوانن ئاماژە بە شتێک بکەن کە دەیانەوێت، هەروەها ڕووبەڕووی زەحمەتی دەبنەوە لە پەیوەندیی چاو.

لە لایەکی ترەوە، منداڵی تووشبوو بە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج لەوانەیە بەبێ وەستان قسە بکات. ڕەنگە کاتێک کەسێکی تر قسە دەکات قسەکانی ببڕن یان بە شێوەیەکی زۆر دەستوەردان بکەن. هەروەها بابەتی قسەکردنەکە لەبەرچاو بگرە. هەندێک لە منداڵانی تووشبوو بە ئۆتیزم دەتوانن بۆ ماوەی چەندین کاتژمێر لەسەر بابەتێک قسە بکەن کە گرنگیی پێدەدەن.

بە شێوەیەکی گشتی منداڵی تووشبوو بە ئۆتیزم حەزی لە ڕێکخستن و دووبارەکردنەوەیە. بەڵام منداڵی تووشبوو بە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج لەوانەیە حەزی لە دووبارەکردنەوە و ڕێکخستن نەبێت، تەنانەت ئەگەر ئەوە یارمەتیشی بدات. ڕەنگە منداڵی تووشبوو بە ئۆتیزم بیەوێت هەمان جۆری خواردن لە چێشتخانە دڵخوازەکەی وەربگرێت، یان بە شێوەیەکی زیاد لە پێویست بە یارییەک یان کراسێکەوە پەیوەست بێت. دەکرێت کاتێک ڕۆتین دەگۆڕێت بێزار ببن. بەڵام منداڵی تووشبوو بە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج حەز ناکات هەمان شت دووبارە بکاتەوە یان بۆ ماوەیەکی درێژ ئەنجامی بدات.

دەستنیشانکردن

ئەگەر پێت وایە منداڵەکەت تووشی تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج یان ئۆتیزم بووە، ئەوا لەگەڵ پزیشکی منداڵەکەت قسە بکە. هیچ شتێکی تاکە ڕێگە نییە کە بتوانێت دیاری بکات ئایا منداڵەکە بەدەست هەر یەک لەم دوو دۆخە یان هەردووکیانەوە دەناڵێنێت. دەتوانیت لەگەڵ پزیشکی منداڵان دەست پێبکەیت، کە ڕەنگە ڕەوانەی لای پسپۆڕێکت لە بوارەکەدا بکات.

بۆ دەستنیشانکردنی تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج، پزیشکان بەدوای شێوازێک لە ڕەفتارەکاندا دەگەڕێن وەک پەرشوبڵاوی و لەبیرچوونەوە، بەردەوام نەبوون، و هەبوونی زەحمەتی لە چاوەڕوانیکردندا، و بێئارامی یان شڵەژان. داوای تێبینییەکان لە دایکوبابک، مامۆستایان و کەسانی دیکە دەکەن کە چاودێریی منداڵەکە دەکەن. هەروەها پزیشک هەوڵ دەدات هۆکارە ئەگەرییەکانی دیکەی نیشانەکان بەدوور بگرێت.

دەستنیشانکردنی ئۆتیزم بە وەڵامدانەوەی یەکێک لە دایکوباوک بۆ ڕاپرسییەک لەسەر منداڵەکە دەست پێدەکات، زۆرجار سەبارەت بەو ڕەفتارانەی کە لە تەمەنێکی زۆر بچووکدا دەستیان پێکردووە. لەوانەیە پشکنین و ئامرازە زیادەکان ڕاپرسی، ڕاپرسیی گشتی و لیستی پشکنینی زیاتر لەخۆ بگرن، لەگەڵ چاوپێکەوتن و چالاکییە چاودێریکراوەکان.

چارەسەرەکان

ڕەنگە تەنانەت بۆ پزیشکانیش جیاکردنەوەی ئەم دۆخانە لە یەکتر سەخت بێت، بەڵام گرنگە منداڵەکەت چارەسەری گونجاو وەربگرێت.

هیچ شێوازێکی یەکگرتوو نییە کە بۆ هەمووان گونجاو بێت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج. بە شێوەیەکی ئاسایی منداڵە بچووکەکان بە چارەسەری ڕەفتاری دەست پێدەکەن، و ڕەنگە پزیشک دەرمان بنووسێت ئەگەر نیشانەکان بە ڕادەیەکی پێویست باشتر نەبن. منداڵە گەورەکانیش هەردووکیان وەردەگرن. لەوانەیە نیشانەکانی تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنج و شێوازی چارەسەرکردنیان بە تێپەڕبوونی کات بگۆڕێن.

چارەسەری ڕەفتار و ئاخاوتن و چارەسەری کارامەیی دەتوانن یارمەتیی منداڵانی تووشبوو بە ئۆتیزم بدەن تا بە شێوەیەکی باشتر پەیوەندی ببەستن و هەڵبکەن. پزیشکی ناتوانێت ئۆتیزم چارەسەر بکات، بەڵام دەکرێت مامەڵەکردن لەگەڵ نیشانە پەیوەندیدارەکانی وەک زەحمەتیی سەرنجدان یان وزەی زۆر ئاسانتر بکات.

بە دەستکارییەوە وەرگێڕدراوە

https://www.webmd.com/add-adhd/childhood-adhd/adhd-or-autism

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.