دیدگایەک بەرەو تێکەڵکردن

فەلسەفەی تێکەڵکردن بریتییە لە بەهێزکردنی دەرفەتەکان بۆ هەموو منداڵان بۆ بەشداریکردن، فێربوون، و مامەڵەی یەکسان، بەبێ گوێدانە توانای ژیری یان جەستەییان. ئەمەش بەو مانایەیە کە پێشوازی لە هەموو قوتابیان دەکرێت لە قوتابخانەکانی نزیک گەڕەکەکەیان لە پۆلە ئاساییەکان و گونجاو لەگەڵ تەمەنیاندا، و پشتیوانی دەکرێن بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە هەموو لایەنەکانی ژیانی قوتابخانەدا.

سەرەڕای ئەو پێشکەوتنە شایستەی دەستخۆشییەی لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا بەدەست هاتووە بۆ فراوانکردنی مەودای تێکەڵکردنی قوتابیانی خاوەن کەمئەندامی و دەستەبەرکردنی هەلی یەکسان بۆیان لە پەروەردەدا، بەڵام هێشتا وەک ئاستەنگێک لە نزیکەی هەموو جیهاندا دەمێنێتەوە.

تێکەڵکردنی قوتابیانی خاوەن کەمئەندامی پێویستی بە پەرەپێدانی سیاسەتی گشتگیر و دادپەروەرانە هەیە بۆ داننان بەوەی کە ئەو کێشانەی ڕووبەڕووی جێبەجێکردنی تێکەڵکردن دەبنەوە لە لایەنەکانی خودی سیستەمی پەروەردەوە سەرچاوە دەگرن، لەوانە: ئەو شێوازانەی کە سیستەمی پەروەردەی پێ ڕێکدەخرێت، ستراتیژییەکانی وانەوتنەوە کە دابین دەکرێن، ژینگەی فێرکاری، و ئەو ڕێگایانەی کە پێشکەوتنی قوتابیانی پێ پشتیوانی و هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێت. لەوەش گرنگتر، وەرگێڕانی ئەم دانپێدانانەیە بۆ چاکسازیی بەرجەستە، و بینینی جیاوازییە تاکەکەسییەکان نەک وەک کێشەیەک کە دەبێت چارەسەر بکرێت، بەڵکو وەک دەرفەتێک بۆ دیموکراتیزەکردنی فرەچەشنی و ڕێزگرتن لە کەرامەتی مرۆڤ و دەوڵەمەندکردنی فێربوون.

پرۆگرامی خوێندن بە ئامرازی سەرەکی دادەنرێت بۆ کاراکردنی بنەماکانی تێکەڵکردن لە سیستەمی پەروەردەدا. دانانی پرۆگرامی خوێندن کە هەموو قوتابیان لەخۆبگرێت، پێویستی بە فراوانکردنی پێناسەی فێربوون هەیە کە لەلایەن مامۆستایان و بڕیاربەدەستانی پەروەردەوە بەکاردەهێنرێت. مادام فێربوون بە شێوەیەکی بەرتەسک پێناسە دەکرێت وەک بەدەستهێنانی ئەو زانیارییانەی کە مامۆستا پێشکەشی دەکات، ئەگەری زۆرە پرۆگرامەکان و ڕاهێنانە فێرکارییە ڕێکخراوەکان بە توندی داخراو بن، لە کاتێکدا پرۆگرامە گشتگیرەکان پشت بەو دیدگایە دەبەستن کە دەڵێت فێربوون ئەو کاتە ڕوودەدات کە قوتابیان بە چالاکانە بەشدار بن، لەگەڵ دەستپێشخەری کردن لە تێگەیشتن لە ئەزموونەکانیان. لەم ڕوانگە گۆڕاوەدا، ڕۆڵی مامۆستا دەبێتە ئاسانکاریکردنی فێربوونی قوتابیان. ئەمەش وا دەکات بتوانرێت کۆمەڵەیەکی هەمەچەشن لە قوتابیان پێکەوە فێر بکرێن بۆ وەڵامدانەوەی تایبەتمەندییە پەروەردەییەکان و پێداویستییە جیاوازەکانیان. بەجۆرێک کە پێویست ناکات قوتابیان لە هەمان خاڵی فێربوونیاندا بن، یان هەمان ڕێنمایی لە مامۆستاکەیانەوە وەربگرن. بەڵکو دەتوانن بەپێی خێرایی و شێوازی تایبەتی خۆیان، لە چوارچێوەیەکی هاوبەشی ئامانج و چالاکییەکاندا کار بکەن. هەروەها ئەم شێوازە وابەستەیی بە کۆمەڵگە، تێگەیشتنی هاوبەش بۆ بەها بنەڕەتییەکان و هاووڵاتیبوون، و هەستی بەشێک بوون لە کۆمەڵگەیەکی فراوانتر و مرۆڤایەتییەکی هاوبەش بەهێز دەکات.

گواستنەوە بەرەو تێکەڵکردن تەنها گۆڕانکارییەکی تەکنیکی یان ڕێکخستنی نییە، بەڵکو هەنگاوێکە بە ئاراستەیەکی فەلسەفیی ڕووندا. گواستنەوە بۆ شێوازی کاری گشتگیرتر و دادپەروەرانەتر پێویستی بە دروستکردنی گۆڕانکاری لە کلتووردا هەیە لە سەرانسەری سیستەمی پەروەردەدا. ئەم گۆڕانکارییانە لە گۆڕانی بەها و شێوازی بیرکردنەوەی داڕێژەرانی سیاسەتەوە دەست پێدەکات، کە توانایان پێدەبەخشێت دیدگایەکی نوێ بۆ داڕشتنی کلتووری تێکەڵکردن دابین بکەن، تا دەگاتە گۆڕانکارییە گەورەکان لە قوتابخانەکاندا. ئەمەش پێویستی بە کۆمەڵێک گریمانە و باوەڕی هاوبەش هەیە وەک بەهادان بە جیاوازییەکان، باوەڕبوون بە هاوکاری، و پابەندبوون بە دابینکردنی دەرفەتی پەروەردەیی بۆ هەموو قوتابیان؛ بۆ ئەوەی دەرفەتی سەرکەوتن بۆ هەر قوتابییەک بڕەخسێنرێت بەبێ گوێدانە کەمئەندامی.

تێکەڵکردنی قوتابیانی خاوەن کەمئەندامی لە پۆلەکانی خوێندنی گشتیدا سوودێکی بێشوماری هەیە کە هەم بۆ قوتابیانی خاوەن کەمئەندامی و هەم ئەوانی تر بێ کەمئەندامی دەگەڕێتەوە. ژمارەیەکی زۆر لە توێژینەوەکان لە دوو دەیەی ڕابردوودا سوودەکانی تێکەڵکردنیان بۆ هەموو بەشداربووانی پرۆسەکە سەلماندووە کاتێک قوتابخانەکان قوتابیانی خاوەن کەمئەندامی لە ژینگەیەکی گشتیدا لەخۆدەگرن. دەرفەتی گەورەتر هەیە بۆ گەشەی ئەکادیمی چونکە ئەوان دەستڕاگەیشتنێکی زیاتریان بە پرۆگرامی گشتی دەبێت. لەگەڵ زیاتر ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکانی فێربوون، دەرفەتی باشتریان دەبێت بۆ هەڵگرتنی هەنگاوی گەورەتر بۆ پێشەوە. سەرەڕای ئەوەش؛ زیادبوونی دەرفەتەکان بۆ بەهێزکردنی لێهاتووییە کۆمەڵایەتییەکان و بەرکەوتن بە مۆدێلی نموونەیی گونجاو لە ڕێگەی کارلێککردن لەگەڵ هاوتەمەنەکانیان لە ژینگەی پەروەردەی گشتیدا. چونکە بوون لەو ژینگەیەدا دەرفەتی زیاتر بە قوتابیان دەدات بۆ ئەوەی بتوانن تێکەڵاوی کۆمەڵایەتی بکەن، و ڕێزگرتن لە خۆ و متمانە بەخۆبوون زیاد دەکات. ڕێزگرتنیان لە خۆیان پاڵنەرێکی بەهێز وەردەگرێت کاتێک لە نێو هاوتەمەنەکانیاندان لە ژینگەیەکی ئاساییدا. ئەمەش دەرفەتی زیاتر بۆ قبووڵکردن لە کۆمەڵگەدا دەڕەخسێنێت. لە لایەکی ترەوە، ئەو قوتابیانەی کەمئەندامییان نییە سوودمەند دەبن لە هەبوونی هاوڕێ و هەستکردن بە ڕێزگرتن لە خۆ کاتێک داوایان لێدەکرێت یارمەتی هاوتەمەنەکانیان بدەن یان فێریان بکەن.

یەکێک لە گرنگترین ئەو کێشانەی ڕووبەڕووی قوتابیانی خاوەن کەمئەندامی دەبێتەوە لە کاتی تێکەڵکردنیان لە پۆلەکانی خوێندنی گشتیدا ئەوەیە کە ڕەنگە مامۆستای بەرپرسی پۆلەکە ڕاهێنانی فەرمی لە پەروەردەی تایبەتدا نەبێت کە توانای پێبدات مامەڵە لەگەڵ کێشەکاندا بکات و چارەسەریان بکات. بۆیە پێویستە قوتابخانە ئاساییەکان تیمی پشتیوانی ڕاهێنراوی گونجاویان هەبێت بۆ یارمەتیدانی قوتابیانی خاوەن کەمئەندامی لەگەڵ هەر کێشەیەکدا کە ڕەنگە ڕووبەڕوویان ببێتەوە.

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.