چوار هۆکار بۆ سەرکەوتنی چارەسەری ئاخاوتنی منداڵان لە ڕێگەی ڕاهێنانی دایکوبابەوە
٢٦ی تەمووزی ٢٠٢٣
لەبەر ئەوەی دواکەوتنی ئاخاوتن و زمان زۆر باوە، زۆرێک لە دایکوبابان لە کۆتاییدا ڕاوێژ بە پسپۆڕان دەکەن بۆ پشتگیریکردنی گەشەی منداڵەکانیان. بەڵام سەرەڕای باوبوونی چارەسەری ئاخاوتن لای منداڵان، هەمیشە ئاسان نییە بزانیت کام جۆری پشتگیری بۆ خێزانەکەت باشترینە - یان تەنانەت ئەو بژاردانەی لەبەردەستتدان کامانەن. لە دەستپێشخەریی فەسیحدا، شێوازێکی چارەسەریی نوێ پێشکەش بە خێزانەکان دەکەین لە ڕێگەی دابینکردنی دانیشتنەکانی چارەسەری ئاخاوتنی مەجازی لەگەڵ پسپۆڕانی باوەڕپێکراو لە مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵان و بەهێزکردنی گەشەی زمانەکەیان.
ئەو منداڵانەی کە بەدەست دواکەوتنی ئاخاوتنەوە دەناڵێنن و چارەسەر وەردەگرن، بە ڕێژەی ٪٣٤ زیاتر لەو منداڵانەی چارەسەر وەرناگرن بەرەوپێشچوون بەخۆیانەوە دەبینن. چارەسەری ئاخاوتن لەلایەن یەکێک لە شارەزایانەوە باشترین ڕێکارە کە دەتوانیت بیگریتەبەر ئەگەر منداڵەکەت دواکەوتن یان تێکچوونی هەبێت، بەڵام رەنگە هەندێک لە شێوازەکان لەوانی تر باشتر بن.
یەکێک لە گرنگترین بژاردەکان دەستێوەردانی پێشوەختەیە لە ڕێگەی ڕاهێنانی دایکوبابەوە بۆ بەهێزکردنی ئاخاوتنی منداڵەکەیان، و ئەمەش ئەوەیە کە ئێمە پێشکەشی دەکەین کە تێیدا دایکوباب ڕاهێنان لە چارەسەرکاری ئاخاوتن وەردەگرن و فێری تەکنیک و ستراتیژییە جۆراوجۆرەکان دەبن بۆ بەکارهێنانیان لەگەڵ منداڵەکانیان لە ماوەی ڕۆژدا و لە کاتی ڕۆتینی ئاساییدا.
ئەمانە گرنگترین هۆکارەکانن بۆ سەرکەوتنی ئەم شێوازە لەگەڵ منداڵاندا:
- ڕاهێنانی دایکوباب میتۆدێکی سەلمێنراوە
زۆرێک لە توێژینەوەکان دەریدەخەن کە ڕاهێنانی دایکوباب هۆکارێکی سەرەکییە لە دروستکردنی جیاوازی لە ئەنجامەکانی منداڵاندا - و ئەو دایکوبابانەی بەشداری دەکەن مۆدێلی زمانەوانی زیاتر بەکاردەهێنن بە بەراورد بەو دایکوبابانەی ڕاهێنان وەرناگرن. کاتێک بەم شێوازە لەگەڵ چارەسەرکاری ئاخاوتندا کار دەکەیت، فێری چەندین ستراتیژی دەبیت و تێدەگەیت کام لە ڕاهێنانەکان باشترینە بۆ منداڵەکەت.
لەو توێژینەوانەی کە تێیاندا دایکوباب سەرکردایەتی چارەسەرەکە دەکەن، کاریگەرییە ئەرێنییە گەورەکان هەن لەسەر لێهاتووییەکانی زمانی تێگەیشتن و دەربڕین، وشەسازیی تێگەیشتن و دەربڕین، و توانای دروستکردنی ڕستە و ڕێژەی پەیوەندیکردن. ئەنجامەکانی ڕاهێنانی دایکوباب گرنگتر بوون لەو گرووپەی کە لەلایەن پسپۆڕەوە سەرکردایەتی دەکرا.
- منداڵان گەشە دەکەن کاتێک لە ماڵەوە لەگەڵ ئەو کەسانەدا فێر دەبن کە دەیانناسن
چارەسەری ئاخاوتن لە ماڵەوە و کاتێک لە تۆوە وەک باوک\دایک دێت، یارمەتیدەرە چونکە منداڵەکەت لە ژینگەی سروشتیی خۆیدایە، و کار لەگەڵ کەسێکدا دەکات کە ڕاهاتووە پەیوەندی لەگەڵدا ببەستێت. لە ڕاستیدا، ئەم چارەسەرە زۆر بەسوودە بەو پێیەی یاسای باشترکردنی پەروەردەی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت داوای گرنگیی کارلێکەکانی نێوان دایکوباب و منداڵ دەکات و دەیسەپێنێت کە چارەسەری ئەو منداڵە بچووکانەی رووبەڕووی زەحمەتی دەبنەوە لە چوارچێوەی ئەزموونە نموونەیی و ڕاستەقینەکاندا ڕووبدات. بۆیە، لە کاتێکدا لەوانەیە وا وێنا بکەیت کە چارەسەرەکە لە نووسینگەیەکی پڕۆفێشناڵدا و دوور لە ژیانی ڕۆژانەت ئەنجام دەدرێت، بەڵام لە ڕاستیدا ئەنجامی باشتر پێشکەش دەکات کاتێک چارەسەرەکە لەناو ژینگەی ئاسایی و ڕۆتینەکەتدا تێکەڵ دەکرێت.
- دایکوباب فێری ئەو لێهاتووییانە دەبن کە جیاوازی لە گەشەی منداڵەکانیاندا دروست دەکەن
کاتێک دەست بە ڕاهێنانی دایکوباب دەکەیت، فێری بەکارهێنانی ستراتیژییە ڕێکخراوەکانی دەستێوەردانی زمانەوانی دەبیت. سەرەڕای ئەوەی رەنگە ئەوە سەخت دەربکەوێت، بەڵام بابەتەکە تەنها پەیوەندی بە تەرکیزکردن لەسەر هەندێک لێهاتوویی باوەوە هەیە، لەوانە:
- وەڵامدانەوەی پەیوەندیکردنی منداڵەکەت لەگەڵتدا
- دەستکاریکردنی ئەو شێوازەی کە پێی وەڵامی منداڵەکەت دەدەیتەوە کاتێک قسەی لەگەڵدا دەکەیت
- نموونەسازیی شێوازی قسەکردن لە سیناریۆگەلێکدا کە لەگەڵ منداڵەکەتدا دەگونجێن
- بەکارهێنانی ئەو ستراتیژییانەی لەسەر بنەمای ئارەزووەکانی منداڵەکەت داڕێژراون
و کاتێک دایکوباب ئەم لێهاتووییانە بەکاردەهێنن، ئەنجامەکان دەتوانن قووڵ بن، بە جۆرێک منداڵان زیادبوون لە گەشەپێدانی لێهاتووییە دەستبەجێکانیاندا نیشان دەدەن.
- توانای جێبەجێکردنی ئەوەی فێری دەبیت لە کاتی ڕۆتینی ڕۆژانەدا
ڕاهێنانی دایکوباب کار دەکات بۆ بەهێزکردنی پەیوەندیی نێوان تۆ و منداڵەکەت هەموو ڕۆژێک. فێری بەکارهێنانی تاکتیکی دیاریکراو دەبیت لە ماڵەوە لە کاتی ڕۆتینی ڕۆژانەتدا - و تەرکیزکردن لەسەر ئەوەی چی دەڵێیت و چەند قسە بۆ منداڵە بچووکەکەت دەکەیت. بەپێی دۆخی منداڵەکەت، لەوانەیە تەنها پێویستت بە ڕاهێنان بێت هەفتەی یەک جار بۆ ئەوەی یارمەتی بدەیت بەرەوپێشچوون بەدەستبهێنێت.
ڕاهێنانی دایکوباب تەنها کاریگەر نییە، بەڵکو زۆرجار گونجاندنی لەگەڵ خشتەی کاتتدا ئاسانە. لە دەستپێشخەریی فەسیحدا، تەرکیز دەخەینە سەر ڕاهێنانی دایکوباب و چارەسەری ئاخاوتنی منداڵ، بە جۆرێک دانیشتنی نەرم پێشکەش دەکەین کە دەتوانێت ببێتە هۆی بەرەوپێشچوونی ڕاستەقینە بۆ منداڵە بچووکەکەت.
ئەگەر ئارەزووی زانینی زیاترت هەیە، ئەپی Ynmo Plan داببەزێنە و پێوەری هەڵسەنگاندنی زمانەوانی جێبەجێ بکە بۆ ئەوەی بتوانیت ڕاوێژ لەگەڵ چارەسەرکاری ئاخاوتنی باوەڕپێکراودا بەدەستبهێنیت، ئەگەر پێویست بوو بە بێبەرامبەر!
سەرچاوەکان:
Kashinath, S., Woods, J., & Goldstein, H. (2006). Enhancing generalized teaching strategy use in daily routines by parents of children with autism. In Journal of Speech, Language, and Hearing Research, (Vol. 49, pp. 466–485).
Robertsa, M.,Kaisera, A. (2011) The Effectiveness of Parent-Implemented Language Interventions: A Meta-Analysis.
ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ژیریی دەستکرد لە کەرتی تەندروستیدا
چاودێریی پلەبەندی بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان
