دەستێوەردانە ڕەوشتییەکان بۆ چارەسەری منداڵان

بۆ ئەوانەی دەژین لەگەڵ تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم ، یەکێک لە باوترین و کاریگەرترین شێوازەکانی چارەسەرکردن بریتییە لە چارەسەری شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو، کە بە ABA Therapy ناسراوە. دەستێوەردانی ڕەوشتی، کە بۆ یەکەمجار لە ساڵانی شەستەکاندا پێشەنگ بوو، بووەتە پراکتیزەیەکی چارەسەریی ستاندارد بۆ ئۆتیزم جگە لە چەندین کێشەی دیکە، کە بە تێپەڕبوونی کات پەرەی سەندووە بۆ چەندین شێواز کە وەڵامدەرەوەی پێداویستییە تاکەکەسییەکانن.

شیکارکەرانی ڕەوشتی کارپێکراو ڕۆڵی گرنگ دەگێڕن لە بواری چارەسەری ڕەوشتیدا، و بۆ ئەوانەی بیر لە بەدەستهێنانی بڕوانامەی چارەسەرکاری پسپۆڕ دەکەنەوە، دەستێوەردانی ڕەوشتی دەکرێت دەرفەتێکی نموونەیی بێت بۆ هێنانەکایەی گۆڕانکارییەکی بەردەوام لە ژیانی نەخۆشەکەت \ خوێندکارەکەتدا.

ئامانج و سوودەکانی دەستێوەردانەکانی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA)

چارەسەرکردن بە بەکارهێنانی میتۆدۆلۆژیای شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو وەک باشترین چارەسەری پشتئەستوور بە بەڵگە دادەنرێت لەلایەن پزیشکی گشتیی نەشتەرگەری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆمەڵەی دەروونناسیی ئەمریکی، و لەلایەن زۆر کەسەوە وەک باشترین بژاردەی چارەسەری دادەنرێت بۆ ئەوانەی بەدەست ئۆتیزم و چەندین کێشەی ڕەوشتیی ترەوە دەناڵێنن. هەرچەندە هێشتا وەک بوارێکی لە گەشەسەندندا دادەنرێت، بەڵام باشترین شێوازی چارەسەری لێکۆڵینەوەلێکراوە بۆ تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم.

یەکەمین شێوەی ABA لە ساڵانی شەستەکاندا لەلایەن Ole Ivar Lovaas داهێنرا، بە سوودوەرگرتن لە پراکتیزە دەروونییەکانی پێشوو کە پەیوەندیدار بوون بە ڕەوشتەوە. Lovaas مۆدێلێکی پەرەپێدا بۆ فێرکردنی لێهاتووییە ژیانییەکان بەو منداڵانەی کێشەی ڕەوشتییان هەیە، بەتایبەتی ئەوانەی دەستنیشانی ئۆتیزمیان بۆ کراوە، لە ڕێگەی دابەشکردنی ڕەوشتە بچووکەکان بۆ وانەی جیاواز. شێوازە سەرەتاییەکانی ئەو بوونە بنەمای پراکتیزەکانی دەستێوەردانی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA) کە لەو کاتەوە بۆ چەندین پسپۆڕی لقی لێ بووەتەوە.

ئامانجی سەرەکی لە میتۆدۆلۆژیای شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA) بریتییە لە زیادکردنی کارلێکی نەخۆش لەگەڵ ژینگەکەی و دەوروبەریدا. لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە ڕەوشتی نەخۆشەکە، شیکارکەران دەتوانن لەو هۆکارە ژینگەییانە بکۆڵنەوە کە هاندەرن بۆ نەخۆشەکانیان بۆ کرداری دیاریکراو بەجۆرێک یارمەتیدەر دەبن لە پەرەپێدانی شێوازگەلێک بۆ کەمکردنەوەی ئەو ڕەوشتە.

سەلمێنراوە کە دەستێوەردانەکانی ABA یارمەتی نەخۆشەکان دەدەن بە شێوەیەکی کاریگەرتر پەیوەندی بکەن، و لێهاتووییە جووڵەییە گشتییەکان پەرەپێبدەن و توانای فێربوونی گشتییان باشتر بکەن.

چۆن دەتوانین پلانی دەستێوەردانی ڕەوشتی دیاری بکەین؟

بۆ دیاریکردنی پلانی دەستێوەردانی ڕەوشتیی گونجاو بۆ منداڵەکەیان، دایکوباوکان شانبەشانی چارەسەرکارێکی ڕێگەپێدراوی ABA کار دەکەن کە سەرپەرشتی پڕۆسەکە دەکات و بەڕێوەی دەبات لەگەڵ دەستپێکردنی بەرنامەی چارەسەرکردندا. ئەم چارەسەرکارە پلانی دەستێوەردانی ڕەوشتی دادەڕێژێت، کە بە BIPیش ناسراوە، کە ستراتیژییەکی باشترکردنی نووسراوە و ڕێڕەوی تەکنیکەکانی چارەسەری ڕەوشتی دیاری دەکات کە بۆ یارمەتیدانی نەخۆشەکە بەکاردەهێنرێن.

پلانی دەستێوەردانی ڕەوشتی BIP لە ڕێگەی سیستەمێکی هەڵسەنگاندنەوە دیاری دەکرێت کە بە هەڵسەنگاندنەکانی ڕەوشتی ئەرکی (FBAs) ناسراوە. لێکدانەوەی وردی ئەم هەڵسەنگاندنانە زۆر گرنگە بۆ پەرەپێدانی پلانێکی دەستێوەردانی ڕەوشتیی کاریگەر. هەروەک چۆن وەزارەتی پەروەردە لە میشیگان روونی دەکاتەوە، دەبێت پلانی دەستێوەردانی ڕەوشتی "سزا نەبێت، بەڵکوو پلانێکی تاکەکەسی بێت بۆ سەرکەوتن بە پاڵپشتیی زیاتر و چاودێریی چڕەوە."

تەکنیکەکانی چارەسەرکردن بە بەکارهێنانی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA)

لە کاتی پەرەپێدانی پلانی دەستێوەردانی ڕەوشتیدا، پەیڕەوکەرانی ABA مەیلیان بەرەو تێکەڵکردنی چەندین شێوازی چارەسەری هەیە بۆ وەڵامدانەوەی پێداویستییە بێوێنەکانی هەر نەخۆشێک.

چوار لە باوترین ستراتیژییەکانی چارەسەری ڕەوشتی بریتین لە ڕاهێنانی ئەزموونیی جیاواز (DTT)، و ڕاهێنان لەسەر وەڵامدانەوەی تەوەرەیی (PRT)، و سیستەمی پەیوەندی بە گۆڕینەوەی وێنە (PECS)، و مۆدێلی دێنڤەر بۆ دەستپێکی زوو (EDSM).

• ڕاهێنانی ئەزموونیی جیاواز (DTT)

کاتێک زۆربەی خەڵک بیر لە میتۆدۆلۆژیای شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA) دەکەنەوە، ئەگەری زۆرە وێنای ڕاهێنانێکی ئەزموونیی جیاواز بکەن. ڕاهێنانی ئەزموونیی جیاواز (DTT) یەکێکە لە کۆنترین شێوازەکانی پڕۆگرامی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو، کە ڕێبازێکی بەتوندی ڕێکخراوە و لێهاتووییەکان دابەش دەکات بۆ بەشی بچووک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵیان یەک لە دوای یەک. ئەم شێوازە ئامانجی وەڵامدانەوەی پێداویستییە بێوێنەکانی فێربوونە بۆ ئەو کەسانەی ئۆتیزمیان هەیە. بە بەکارهێنانی ستراتیژیی بەهێزکردنی ئەرێنی، ئەم پڕۆگرامە پاداشتی وەڵامە دروستەکان و ڕەوشتە خوازراوەکان دەداتەوە بۆ هاندانی گەشەسەندنی نەخۆشەکان.

یەکێک لە نموونە باوەکانی ڕاهێنانی ئەزموونیی جیاواز (DTT) فێرکردنی ڕەنگەکانە. لە کاتێکدا پەروەردەی سەرەتایی ستاندارد هەموو ڕەنگەکان پێکەوە فێر دەکات، پسپۆڕی ڕاهێنانی ئەزموونیی جیاواز هەر ڕەنگێک یەک لە دوای یەک فێر دەکات، و بە شێوەیەکی تاکەکەسی ئاراستەی دەکات تاوەکو خوێندکارەکە بە تەنیا لە هەر ڕەنگێکدا شارەزا دەبێت.

ئەم جۆرە دەکرێت تەکنیکێک بێت کە کاتێکی زۆری پێویست بێت چونکە لە ئێستادا بە شێوەیەکی باو تێکەڵ بە جۆرەکانی دیکەی دەستێوەردانەکانی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو دەکرێت کە کەمتر توندن.

• ڕاهێنانی وەڵامدانەوەی تەوەرەیی (PRT)

بە تەواوی بە پێچەوانەی ڕاهێنانی ئەزموونیی جیاواز، ڕاهێنانی بنەما لەسەر وەڵامدانەوەی تەوەرەیی شێوازێکی دەستێوەردانی ئاراستەکراوە بۆ منداڵان و ئامانجی ئەوەیە ڕەوشتەکە لە ژینگەیەکی ئاشنادا بۆ منداڵەکە ڕووبدات. سەرنج لەمەدا لەسەر "لێهاتووییە تەوەرەییەکان"ـە، بە واتای ڕەوشتە کۆمەڵایەتییە گشتێنراوەکان وەک دەستپێکردنی گفتوگۆ لەگەڵ کەسانی تر یان دەستپێشخەری کردن بۆ پرسیارکردن.

لە چوارچێوەی جۆرێک لە کاتی یاریکردن بۆ منداڵان، ڕێبازی ئەم دانیشتنانە لەپێشینە دەدات بە هاندانی خوێندکار، بە بەکارهێنانی "بەهێزکەرە سروشتییەکان" بۆ پاداشتکردنی ڕەوشتە ئەرێنییەکان. پێکهاتەکانی چارەسەر دەکرێت بە هاوبەشی لەلایەن ئەندامانی خێزانی نەخۆشەکەوە و بە ڕێنمایی لەلایەن پسپۆڕی دەستێوەردانی پرۆفێشناڵەوە بەڕێوەببرێن.

• سیستەمی پەیوەندی بە گۆڕینەوەی وێنە (PECS)

سیستەمی پەیوەندی بە گۆڕینەوەی وێنە بۆ یەکەمجار لە ساڵانی هەشتاکاندا پەرەی پێدرا، کە سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ ئەو خوێندکارانەی ناتوانن لە ڕێگەی قسەکردن یان زمانی ئاماژەوە ئارەزوو و پێداویستییەکانیان بگەیەنن. بە بەکارهێنانی هێما وێنەییەکان بۆ هاندانی ئاڵوگۆڕ، سەلمێنراوە کە سیستەمی پەیوەندی بە گۆڕینەوەی وێنە (PECS) بە شێوەیەکی کاریگەر لێهاتووییە زمانییەکان فێر دەکات، و ڕەوشتە نەرێنییەکان وەک هەڵچوونی تووڕەیی کەم دەکاتەوە، و توانای گشتیی پەیوەندیی کۆمەڵایەتی لە نێوان نەخۆشەکاندا باشتر دەکات.

• مۆدێلی دێنڤەر بۆ دەستپێکی زوو (ESDM)

بریتییە لە ڕێبازێک بۆ چارەسەری ڕەوشتی کە چەندین وانە لە یەک کاتدا لەخۆدەگرێت، کە لقێکە لە ڕێبازی ڕاهێنانی ئەزموونیی جیاواز (DTT) نەریتی و باوترین لە هەمان کاتدا. پەیڕەوکەرانی ئەم مۆدێلە دەبینن کە لە کاتێکدا لەوانەیە وانەکان کاتێکی زیاتریان پێ بچێت، پرۆسە گشتگیرەکە لە بنیاتنانی لێهاتووییەکانی خوێندکاردا کاراترە.

چەندین تەکنیکی تری ABA هەن کە دەتوانن لەگەڵ پلانەکانی دەستێوەردانی ڕەوشتیدا بگونجێن، و شێوازە هاوچەرخەکان مەیلیان بەرەو تێکەڵکردنی زیاتر لە ڕێگایەک هەیە بۆ خزمەتکردنی باشتر بە پێداویستییەکانی هەر نەخۆشێک.

• کێ دەتوانێت سوود لە دەستێوەردانەکانی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA) وەربگرێت؟

لە کاتێکدا دەستێوەردانەکانی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو بە شێوەیەکی باو لەگەڵ ئەو خوێندکارانەدا بەکاردەهێنرێن کە بەدەست شەبەنگی ئۆتیزمەوە دەناڵێنن، کۆمەڵێک بارودۆخی دیکەش هەن کە دەتوانرێت ئەم ستراتیژییانەیان تێدا بەکاربهێنرێت و ئەمانە دەگرێتەوە:

• تێکچوونی دوای زەبر (PTSD)
• خەڵەفان
• دڵەڕاوکێ و کێشە پەیوەندیدارەکان لەوانەش تێکچوونی وسواسی زۆرەملێ (OCD) و تێکچوونی تۆقین
• تێکچوونەکانی خواردن
• تێکچوونی کەسایەتیی سنووری
• کێشەکانی تووڕەیی
• لاوازیی تێگەیشتن لە دوای پێکانەکانی مێشک

لە ئەم لیستەوە ڕوون دەبێتەوە کە دەستێوەردانەکانی ABA یارمەتی کۆمەڵێکی گەورە لە نەخۆشەکان دەدەن سەرچاوەی سۆزداری پێکبهێنن بۆ یارمەتیدان لە ژیانێکی بەختەوەرتر و تەندروستتردا. لەگەڵ دەرکەوتنی شێوە جیاوازەکانی شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA)، شێوازی دیاریکراو باشتر کراون بۆ ئەوەی لەگەڵ پاشخان، پێداویستی و دەستنیشانکردنە بێوێنەکانی نەخۆشە تاکەکاندا بگونجێن.

و لە ڕێگەی پلانی دەستێوەردانی ڕەوشتیی گونجاوەوە، دەتوانرێت پێداویستییە تاکەکەسییەکانی هەر نەخۆشێک بە وریاییەوە دابین بکرێت.

بانگهێشتت دەکەین بۆ بەکارهێنانی پێوەری تایبەتمەندییەکانی گەشەکردنی ڕەوشتیی بنەما لەسەر میتۆدۆلۆژیای شیکاریی ڕەوشتی کارپێکراو (ABA) کە بە بێبەرامبەر و بە تایبەتی لەسەر دەروازەی Ynmo بەردەستە

ئێستا دەست پێبکە!

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.