بەهێزکردنی گەشەی زمانی منداڵان: ڕێنمایی بۆ مامۆستایانی باخچەی ساوایان

د. ئالاء عەبدولعەزیز ئەلموحەممەدی

پرۆفیسۆری یاریدەدەر لە بواری گەشەی زمانی منداڵاندا

زانکۆی مەلیک عەبدولعەزیز

گەشەی زمان بەشێکی سەرەکییە لە پەروەردەی قۆناغی سەرەتای منداڵیدا، و بنەمایەکە بۆ دروستبوونی زانیاریی زمانی کە منداڵ دەتوانێت لە ساڵانی خوێندنی دواتردا زانستەکان وەربگرێت، هەروەها کارامەیییە زمانییەکان ڕۆڵێکی گرنگ لە گەشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری و تێگەیشتندا دەگێڕن. بۆیە مامۆستای باخچەی ساوایان کەسێکە کە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر گەشەی زمانی منداڵانی بچووک هەیە. لەم قۆناغە گرنگەی ژیانی منداڵدا، منداڵان کارامەیییە سەرەکییەکانی زمان بەدەستدەهێنن و توانای خۆیان بۆ پەیوەندیی کۆمەڵایەتی و دەربڕینی خۆیان پەرەپێدەدەن. بەرپرسیارێتی بەهێزکردنی ئەم گەشەیە و دابینکردنی ژینگەیەکی پاڵپشتیکار دەکەوێتە ئەستۆی مامۆستای باخچەی ساوایان کە یارمەتیی منداڵان بدات زمان فێرببن و بە متمانە و لێهاتووییەوە بەکاریبهێنن. لەم وتارەدا تیشک دەخەینە سەر ڕۆڵی مامۆستای باخچەی ساوایان لە بەهێزکردنی گەشەی زمانی منداڵان و ئەو ستراتیژیانەی کە دەکرێت پاڵپشتی لە گەشەی زمانی منداڵان لە قوتابخانەدا بکەن.

١. بەهێزکردنی ژینگەی زمانی لە پۆلدا

دروستکردنی ژینگەیەکی دەوڵەمەند بە زمان بە یەکێک لە گرنگترین ئامرازەکانی مامۆستا دادەنرێت لە بەهێزکردنی گەشەی زمانی منداڵاندا. پێویستە پۆلەکان پڕبن لە وشە و زاراوە و ڕستەی گونجاو لەگەڵ تەمەنی منداڵاندا. ئەمەش دەکرێت لە ڕێگەی پیشاندانی وشە و وێنە و کێشراوەکان لە پۆلدا، و ناونانی شتەکان و چالاکییەکان، و ئەنجامدانی گفتوگۆ کە هانی منداڵان بدات بۆ بەشداریکردن لە گفتوگۆدا، بەدەستبهێنرێت. دەتوانرێت ڕەنگەکان، پێوەکراوەکان (ستیکەر) و شێوەکان بەکاربهێنرێن بۆ ئەوەی ژینگەکە سەرنجڕاکێشتر بێت و هانی منداڵان بدرێت بۆ پەیوەندیکردن و بەکارهێنانی ئەو وشانەی کە فێربوون بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ.

٢. گێڕانەوەی چیرۆک و خوێندنەوەی کارلێککار

خوێندنەوە و گێڕانەوەی چیرۆک بۆ منداڵان ئامرازی گرنگن بۆ گەشەپێدانی زمان. پێویستە مامۆستا دەرفەت بۆ منداڵان بڕەخسێنێت بۆ گوێگرتن لە چیرۆک و بەسەرهات و سروودەکان. پێویستە مامۆستای باخچەی ساوایان کۆمەڵێک کتێبی جۆراوجۆری گونجاو لەگەڵ تەمەنی منداڵان هەڵبژێرێت کە سەرنجڕاکێش و دەوڵەمەند بن بە وشە. دەکرێت دەنگ و دەربڕینی جیاواز بۆ گێڕانەوەی چیرۆک بە شێوەیەکی کارلێککار بەکاربهێنرێت، ئەمەش سەرنجی منداڵان ڕادەکێشێت و خەیاڵیان دەبزوێنێت. دەکرێت مامۆستا هەندێک ستراتیژی خوێندنەوەی کارلێککار بەکاربهێنێت وەک وەستان لە ناوەڕاستی خوێندنەوەدا بۆ پرسیارکردن و پرسیارکردن لە منداڵان دەربارەی پێشبینییەکانیان بۆ ئەوەی دواتر چی ڕوودەدات، هەروەها هاندانیان بۆ دووبارە گێڕانەوەی چیرۆکەکە بە وشەی خۆیان، ئەمەش تێگەیشتن و دەربڕینی زمانی بەهێز دەکات. هەروەها دەتوانرێت کات بۆ منداڵان دابین بکرێت بۆ خوێندنەوەی هێمنانە بە تەنیا، کە تێیدا بە سەربەخۆیی بەدواداچوون بۆ کتێبەکان دەکەن و ئاشنای وشەکان و ڕێساکانی زمان دەبن.

٣. گوێگرتنی کارا و پەیوەندیی دەربڕین (زارەکی)

پێویستە مامۆستا گوێگرێکی کارا بێت بۆ منداڵان لە باخچەی ساوایاندا و هانیان بدات بۆ پەیوەندیی زارەکی. پێویستە کاتێک منداڵان دەست بە قسەکردن دەکەن بە سەرنج و ڕێزەوە گوێیان لێ بگیرێت. مامۆستا دەتوانێت پرسیار و ڕوونکردنەوەکان بەکاربهێنێت بۆ ڕێنماییکردنی منداڵان و هاندانیان بۆ دەربڕینی بیرۆکە و هەستەکانیان بە زمان. هەروەها مامۆستا دەتوانێت نموونە بۆ پەیوەندیی زارەکیی دروست و ڕوون پێشکەش بکات لە ڕێگەی بەکارهێنانی دەستەواژە و ڕستەی گونجاو لەگەڵ تەمەنی منداڵاندا. رەنگە ئەمە شتێکی ئاشکرا و بەڵگەنەویست دەربکەوێت، بەڵام گرنگە لە درێژایی ڕۆژدا لەگەڵ منداڵاندا قسە بکرێت و کارلێکیان لەگەڵدا بکرێت، تەنانەت ئەگەر تەنها پەیوەندی بەوەوە هەبێت کە چی دەکەن یان چی دەبینن. پێویستە زمانێکی سادە و ڕوون لەگەڵ دووبارەکردنەوەی وشە و دەستەواژەکان بەکاربهێنرێت.

٤. دابینکردنی چالاکییە زمانییە کارلێککارەکان

مامۆستا دەتوانێت گەشەی زمانی منداڵان بەهێز بکات لە ڕێگەی دابینکردنی چالاکییە زمانییە کارلێککارەکانەوە. دەتوانرێت چالاکیی گفتوگۆی بەکۆمەڵ دەربارەی بابەتێکی دیاریکراو ڕێکبخرێت، و ئامرازە فێرکارییە کارلێککارەکان وەک وێنە، کارتەکان، و کایەکان بۆ فێرکردنی وشە و چەمکە نوێیەکان بەکاربهێنرێن. هەروەها دەتوانرێت ڕۆڵبینینی خەیاڵی و لاساییکردنەوە ڕێکبخرێت بۆ بەهێزکردنی کارامەیییەکانی زمان و پەیوەندیکردن و فراوانکردنی وشەکان.

٥. بەهێزکردنی پەیوەندیی نێوان قوتابخانە و کەسوکاری منداڵان

هاوکاریکردن لەگەڵ دایکوباوان بەشێکی سەرەکییە لە ڕۆڵی مامۆستای باخچەی ساوایان لە بەهێزکردنی گەشەی زمانی منداڵاندا. پێویستە مامۆستا کار لەسەر بەشدارپێکردنی خێزان لە پرۆسەی فێربوونی زماندا بکات. دەتوانرێت وۆرکشۆپ بۆ دایکوباوان ڕێکبخرێت بۆ خستنەڕووی ستراتیژییە ناوماڵییەکان کە گەشەی زمانی منداڵان لە ژیانی ڕۆژانەیاندا بەهێز دەکات، هەروەها دەتوانن هانی کەسوکار بدەن بۆ خوێندنەوە لەگەڵ منداڵەکانیاندا، بەشداریکردن لە گفتوگۆکاندا، و خستنەبەردەستیان بۆ ئەزموونی زمانیی جۆراوجۆر. پەیوەندیی بەردەوام و هاوکاری لەگەڵ خێزانەکاندا ڕێبازێکی تەواوکاری دروست دەکات بۆ پاڵپشتیکردنی گەشەی زمانی منداڵان.

٦. سەرنجدان بەو منداڵانەی پێویستیان بە گرنگیدانی تایبەت هەیە

هەر منداڵێک پێداویستیی تاکەکەسیی هەیە لە گەشەپێدانی زماندا. پێویستە مامۆستایانی باخچەی ساوایان چاودێری و هەڵسەنگاندن بۆ کارامەیییە زمانییەکانی منداڵان بکەن بۆ دیاریکردنی ئەو بوارانەی کە پێویستیان بە پاڵپشتیی زیاترە. دەتوانن هاوکاریی تایبەت پێشکەش بکەن کە ئامانجی دابینکردنی پێداویستییەکانی هەر منداڵێک بێت بە تایبەتی. دەتوانن لە کاتی پێویستدا هاوکاری لەگەڵ پسپۆڕی دەربڕین و زمان و ئاخاوتندا بکەن بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ دواکەوتنی زمانی یان تێکچوونە زمانییە دیاریکراوەکان.

ڕۆڵی مامۆستای باخچەی ساوایان لە بەهێزکردنی گەشەی زمانی منداڵاندا بنەڕەتییە. لە ڕێگەی دروستکردنی ژینگەیەکی دەوڵەمەند بە زمان، گوێگرتنی کارا و پەیوەندیی زارەکی، دابینکردنی دەرفەت بۆ خوێندنەوە و گوێگرتن، دابینکردنی چالاکییە زمانییە کارلێککارەکان، و کارکردنی هاوبەش لەگەڵ خێزاندا، مامۆستا دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرچاو بەشدار بێت لە بەهێزکردنی گەشەی زمانی منداڵاندا. پێویستە مامۆستا پێشەنگ بێت بۆ منداڵان و سەرچاوەی ئیلهام بێت بۆیان لە گەڕان و بەکارهێنانی زماندا بە متمانە و لێهاتووییەوە.

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.