مۆدێلی یەکسانی لە پەروەردەی تایبەتدا بە مانای دادپەروەری نییە

بەپێی ڕێبازی پەروەردەی تایبەت، هەر منداڵێک لە خاڵی دەستپێکیدا جیاوازە. وەک کۆمەڵگەیەک لەو کەسانەی بایەخ بە خزمەتکردنی منداڵانی خاوەن پێداویستیی تایبەت دەدەن، پێویستە لە مۆدێلێکەوە کە سەرنج دەخاتە سەر یەکسانی، بگوازینەوە بۆ مۆدێلێک کە بەرەو دادپەروەری کار دەکات. یەکسانی و دادپەروەری هەردووکیان ئامانجیان دەستەبەرکردنی دادگەرییەکی بنەڕەتییە. لەگەڵ یەکسانیدا، ئامانجی کۆتایی دادگەرییەکی سادەیە - هەموو کەسێک هەمان خاڵی دەستپێکی هەیە و تەواو بە هەمان شێواز مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت. بەڵام لەگەڵ دادپەروەریدا، گریمانەکە ئەوەیە کە هەموو مرۆڤەکان لە هەمان شوێنەوە دەست پێ ناکەن- بۆیە بەپێی توانا و پێداویستییە بێوێنەکانی، ئەوەی پێویستی پێیەتی دەدرێت بە هەر کەسێک بۆ ئەوەی سەرکەوتوو بێت.

ئەمانەی خوارەوە ئەو ئامۆژگارییانەن کە قوتابخانەکان دەتوانن دایبنێن بۆ دەستەبەرکردنی ئەوەی کە یەکسانی هێزی پاڵنەر بێت بۆ هەموو ئەو منداڵانەی کە خزمەتگوزارییەکانی پەروەردەی تایبەت وەردەگرن.

١. سەرکردایەتیی سەرەکی

پێویستە بەڕێوەبەران لە کاتی دانانی پلانی پەروەردەیی تاکەکەسیدا ڕۆڵێکی چالاک و لەناو قوتابخانەشدا ڕۆڵێکی سەرکردایەتی بگێڕن. سەبارەت بە پەروەردەی تایبەت، بەڕێوەبەر یەکێکە لە توخمە سەرەکییەکان لە ژینگەی قوتابخانەدا و دەتوانێت لە ڕێگەی نیشاندانی بایەخدانی چالاکانە بە پەروەردەی تایبەت، پەیامێک بگەیەنێتە کۆمەڵگەی قوتابخانە. هەروەها بەڕێوەبەران ڕۆڵێکی گەورە دەگێڕن لە پاڵپشتیکردنی ژینگەی قوتابخانە، و دەستەبەرکردنی ئەوەی کە هەر منداڵێک هەموو سەرچاوە پێویستەکان بەدەستبهێنێت بۆ بەدیهێنانی سەرکەوتن و گەشەکردن. هەرچەندە کۆبوونەوەکانی بەرنامەی پەروەردەی تاکەکەسی لە چەندین ئەندام پێکدێن، بەڵام بەڕێوەبەر هەمیشە ڕۆڵێکی تایبەتی هەیە و توانایەکی بێوێنەی هەیە بۆ کاریگەریدانان لەسەر پەروەردەی هەر منداڵێک. بەڕێوەبەری قوتابخانە دەتوانێت قوتابخانە لە یەکسانییەوە بگوازێتەوە بۆ دادپەروەری لە ڕێگەی دەستەبەرکردنی بەردەستبوونی سەرچاوە و خزمەتگوزارییە گونجاوەکان بۆ هەر منداڵێک.

٢. پەرەپێدانی بەرنامەیەکی پەروەردەی تاکەکەسیی کوالێتی بەرز

بەرنامەی پەروەردەی تاکەکەسی بنەمای پەروەردەی پەروەردەی تایبەتە و مافە یاسایی و پەروەردەییەکانی هەر منداڵێک دەستەبەر دەکات. پێویستە مامۆستایانی پەروەردەی تایبەت کات و سەرنج بۆ پەرەپێدانی بەرنامەی پەروەردەی تاکەکەسیی تایبەت بە هەر منداڵێک تەرخان بکەن. کوالێتیی بەرنامەی پەروەردەی تاکەکەسی پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە کوالێتیی پەروەردە و ئەو خزمەتگوزارییانەوە هەیە کە پێشکەش بە منداڵ دەکرێن. هەندێک لە قوتابخانەکان لەبەر ئاسانکاری، ناوەڕۆک و خزمەتگوزاری و ئامانجەکان لە بەرنامەی پەروەردەی تاکەکەسیی منداڵێکەوە کۆپی و پەیست دەکەن بۆ منداڵێکی تر. ئەم ڕێبازە کوالێتیی بەرهەمی کۆتایی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمدەکاتەوە. لەبیرت بێت کە ئاستی ئێستای دەستکەوتی ئەکادیمی دەبێت لەگەڵ ئامانجەکانی بەرنامەی پەروەردەی تاکەکەسیدا بگونجێت. وەک کەمترین ئاست، دەستەبەرکردنی گونجانی نێوان دەستکەوتی ئەکادیمی و ئامانجەکان هەنگاوێکی گەورەیە بۆ دەستەبەرکردنی کوالێتی. دروستکردنی دادپەروەریی پەروەردەیی بەبێ بەرنامەیەکی پەروەردەیی بەهێز و تاکەکەسی کە بە شێوازێکی بێوێنە لەسەر بنەمای پێداویستییەکانی منداڵەکە داڕێژرابێت، کارێکی سەختە. لێرەدایە کە ڕۆڵی Ynmo لە جەختکردنەوە لەسەر گرنگیی پەرەپێدانی بەرنامەی پەروەردەی تاکەکەسی دەردەکەوێت. لە ڕێگەی Ynmo، دەتوانرێت داتای دیجیتاڵی تایبەت بە هەموو قوتابییەکانت کۆبکرێتەوە و پاشان پلانی تاکەکەسی دابڕێژیت.

٣. بژاردەکانی فێربوون لە ڕێگەی ئینتەرنێت و فێربوونی تێکەڵاو بەکاربهێنە

ئەگەر منداڵەکە بەدەست کورتهێنانی ئەکادیمیی گەورەوە دەناڵێنێت، بێ گوێدانە کەمئەندامی یان شوێن، فێربوونی تاکەکەسی دەتوانێت یارمەتیدەر بێت؛ چ پێش قوتابخانە بێت، چ لە ماوەی دەستێوەرداندا، چ لە کاتی وانەوتنەوەی گرووپی بچووکدا، یان لە بەرنامەیەکی پەروەردەیی دوای قوتابخانەدا، هەموو ئەو قوتابیانەی کە کورتهێنانیان هەیە دەتوانن سوودێکی زۆر لە فێربوونی تایبەتمەند وەربگرن بە بەکارهێنانی توخمەکانی هەڵسەنگاندنی دەستنیشانکردن.

بۆ ئەوەی بگەنەوە بە هاوتەمەنەکانیان، زۆرجار قوتابیانی خاوەن پێداویستیی تایبەت پێویستیان بە شێوازی زیاتری پاڵپشتی و دەستێوەردان هەیە. پێویستە تێپەڕین لەوەی بیر لە پرۆگرامی پێشکەشکراو بکەینەوە وەک پرۆگرامێکی یەک قەبارە کە بۆ هەمووان دەست بدات، و دەست بکەین بە تایبەتکردنی فێربوون و فراوانکردنی بۆ ئەوانەی کە بەڕاستی پێویستیان پێیەتی. یەکێک لە ڕێگاکانی بەدیهێنانی ئەمەش، سوودوەرگرتنە لە تەکنەلۆژیا پەروەردەییە نوێیەکان کە توانامان پێدەبەخشن پاڵپشتییەکی پەروەردەیی بەڕاستی تایبەتمەند پێشکەش بکەین.

۴. با داتاکان ڕێنمایی و دەستێوەردانەکان ئاڕاستە بکەن

پرۆسەیەکی خولیی بۆ هەڵسەنگاندن، دەستێوەردان، ڕێنماییکردن و دووبارە هەڵسەنگاندنەوە هەیە لە بواری پەروەردەی تایبەتە. ئەگەر بمانەوێت دادپەروەری لە پەروەردەدا بۆ منداڵان دەستەبەر بکەین، دەبێت بەدواداچوون بۆ باشترین پراکتیزە پێشوەختە، کاریگەر و بنەما لەسەر توێژینەوەکان بکەین، و لەو کارانە دووربکەوینەوە کە توانای فێربوونی ڕاستەقینەی منداڵ کەمدەکەنەوە.

ئەمڕۆ هیچ کەمبوونێک لە داتای بەردەستدا نییە بۆ ئەوەی لەم هەوڵەدا یارمەتیمان بدات. گەشەسەندنی پیشەسازیی تەکنەلۆژیای پەروەردەیی بووەتە هۆی دۆزینەوەی چارەسەرگەلێک کە ڕێگە بە قوتابخانەکان دەدەن بڕێکی زۆر لە داتای قوتابیان کۆبکەنەوە. چ ئەکادیمی بێت یان ڕەفتاری، بەدواداچوونی ئاست، هەڵسەنگاندنی کاریگەریی دەستێوەردانەکان، ئەنجامدانی دەستکارییەکان و جیاوازیکردنی ڕێنماییەکان ئاسانتر بوون لە ڕێگەی ئامرازەکانی فێربوونی دەستنیشانکردنەوە کە ڕێگە بە قوتابخانەکان دەدەن بڕیاری پەروەردەیی لەسەر بنەمای داتا بدەن.

٥. پلاندانان بۆ وانەی گشتگیر و تاکەکەسی

ئامادەکاری بۆ وانەکان کلیلی سەرکەوتنە لە پەروەردەی تایبەتە، و پێویستە مامۆستا پلانی پەروەردەی تاکەکەسی بۆ هەر منداڵێک دابنێت. زۆرجار یەک وانە پێشکەش دەکەین کە بۆ هەمووان بگونجێت -تەنانەت لە چوارچێوەی پەروەردەی تایبەتیشدا-. بەڵام دادپەروەری لە پەروەردەدا بە یەک ئامانجی پەروەردەیی بۆ هەمووان بەدی نایەت. پلاندانان بۆ چالاکییە داهێنەرەکان، جیاوازیکردنی ڕێنماییەکان لەسەر بنەمای پێداویستی و ئاستی هەر منداڵێک، و بەشداریکردنی بەپەرۆشی هەر منداڵێک لە پرۆسەی فێربووندا پێکهاتەی سەرەکیی دادپەروەریی پەروەردەییە.

٦. دانانی پێوەری بەرز بۆ هەر منداڵێک

ئەوە بەو مانایە نییە کە منداڵێکی خاوەن پێداویستیی تایبەت ناتوانرێت هان بدرێت بۆ بەدەستهێنانی دەستکەوتی مەزن. ئاساییە منداڵێکی خاوەن پێداویستیی تایبەت تێبکۆشێت و ڕێگەی خۆی بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەک بدۆزێتەوە. بەزۆری ئاستی منداڵان بەپێی ئەوەی داوای لێ دەکەین بەرز دەبێتەوە. هەرچەندە ئەمە وەک ڕاسپاردەیەکی سادە دەردەکەوێت، بەڵام چەندین توێژینەوە هەن کە جەخت لەسەر گرنگیی چاوەڕوانییە بەرزەکان و فێرکردنی عەقڵییەتی گەشەکردن بە منداڵان دەکەنەوە. بەشێک لە دەستەبەرکردنی دادپەروەری، دەستەبەرکردنی باوەڕبەخۆبوونی ئەرێنییە بە خۆ و بە تواناکانی تاک. پێویستە تێپەڕین لە تەنها ڕێنماییە ئەکادیمییەکان و منداڵەکە لەبەرچاو بگرین. بۆ ئەوەی منداڵ دادگەریی پەروەردەیی بەدەستبهێنێت، دەبێت تێبگات کە ئەو توانای هەیە و شایەنی دەستکەوتی بەرزە.

٧. پاڵنەر و پەرۆشی

هەموو قوتابیان بە تێبینیی ئەرێنی و وشەی هاندەر گەشە دەکەن؛ بێ گوێدانە ئەوەی منداڵەکە یان دۆخەکە تا چەند سەختە، بە ئەرێنی و بەپەرۆشی بمێنەرەوە. هێزی ئەرێندۆستی لە جیهانی پەروەردەی تایبەتدا بێ سنوورە. بە ڕەفتارێکی ئەرێنی و بەجۆشەوە بچۆ ناو قوتابخانە و پۆلەکان. زۆرجار ئێمە سەرنج دەخەینە سەر پێداویستییە ئەکادیمییەکانی منداڵانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، بەڵام پەروەردەکردنی ڕاستەقینەی منداڵ پێویستی بەوەیە یارمەتیی منداڵان بدەین لە ئیلهامبەخشین و هاندانیان بۆ ژیان، فێربوون و بەدیهێنانی ئەوپەڕی تواناکانیان.

بە دەستکارییەوە وەرگێڕدراوە

https://www.rethinked.com/blog/2019/03/06/7-tips-for-equity-in-special-education/

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.