ئایا خزمەتگوزارییەکانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو تەنها بۆ کەسانی خاوەن تێکچوونی تەرزەی ئۆتیزم سنووردارن؟

شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو بە یەکێک لە ناونانە تاڕادەیەک نوێیەکان دادەنرێت و جێگرەوەی زاراوەی دەستکاریکردنی ڕەفتارە، بەڵام بە جێگرەوەیەکی نوێتر و باوتر دادەنرێت لە دوای پەرەسەندنی ئەم بوارە و بڵاوکردنەوەی سەدان لێکۆڵینەوە لەم بوارەدا و سەرهەڵدانی زاراوەی پراکتیزە و بەڵگە لەڕووی زانستییەوە سەلمێنراوەکان. بی ئێف سکینەر بە باوکی ڕۆحی ئەم بوارە دادەنرێت. ناوبراو چەندین تاقیکردنەوەی ڕەفتاری لەسەر مرۆڤ و ئاژەڵ ئەنجامداوە بۆ سەلماندنی کاریگەریی ئەو بنەمایانەی کە ستراتیژییەکانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراویان لێوە سەرچاوە دەگرێت. لەم دواییانەدا، کوپەر و ئەوانی تر کتێبێکیان بۆ شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو دانا کە بە یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکان بۆ توێژەران و پسپۆڕانی ئەم بوارە دادەنرێت. کوپەر و ئەوانی تر شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراویان بەوە پێناسە کردووە کە ئەو زانستەیە کە تێیدا ستراتیژییە میتۆدییە وەرگیراوەکان لە بنەما ڕەفتارییەکان جێبەجێ دەکرێن بۆ باشترکردنی ڕەفتاری کۆمەڵایەتی، و ئەم زانستە لەسەر تاقیکردنەوەکان بنیات نراوە بۆ دیاریکردنی ئەو گۆڕاوانەی بەرپرسن لە دروستکردنی گۆڕانکاریی ڕەفتاری (کوپەر، هیرۆن، هاوارد، ٢٠٠٧). کوپەر لە کتێبەکەیدا دەربارەی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو تاوتوێی چەندین ستراتیژی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراوی کردووە کە دیارترینیان بریتین لە: بەهێزکردن، سزادان، داڕشتنی ڕەفتارەکان، و ڕەفتاری زارەکی.

بەپێی توێژینەوەیەک کە لەم دواییانەدا لە ماڵپەڕی باوەڕپێکراوی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو (BACB, 2019) ئەنجامدرا، نزیکەی بیست و چوار کەسی لێهاتوو و مۆڵەتپێدراو لەلایەن ئەنجومەنی ئەمریکی بۆ شیکردنەوەی ڕەفتار لە شانشینی عەرەبیی سعودیەدا بوونیان هەیە. ئێمە هۆکاری کەمیی پسپۆڕان لەم بوارەدا نەک تەنها لە شانشینی عەرەبیی سعودیە بەڵکو لە هەموو جیهاندا دەگەڕێنینەوە بۆ نوێبوونی بوارەکە و کەمیی ئەو زانکۆ باوەڕپێکراوانەی کە بابەتە داواکراوەکان بۆ پسپۆڕی لەم بوارەدا دەڵێنەوە.

پێمان وایە کە کەمیی ژمارەی پسپۆڕان لە بەرامبەردا بووەتە هۆی کەمیی هۆشیاری لەم بوارەدا، کە بووەتە هۆی بڵاوبوونەوەی هەندێک تێڕوانینی نادروست و لە دیارترینیان ئەوەی لەنێو پەروەردەکاراندا باوە، بەستنەوەی نێوان شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو و ئۆتیزمە، بەتایبەتی لە بواری پەروەردەی تایبەتدا، و زۆرجار ئەم تێڕوانینانە لەسەر ئەوەن کە "خزمەتگوزارییەکانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو تەنها پێشکەش دەکرێن بۆ کۆنترۆڵکردنی کێشە ڕەفتارییە جیاوازەکان وەک پەلاماری تووڕەیی، هاوارکردن، دەستدرێژیکاری، زیانگەیاندن بە خۆ، ڕەفتارە دووبارەبووەوەکان یان نموونەییەکان، و ئەوانی تر وەک: تێکچوونەکانی خواردن و خەو، ئەمەش نادروستە. بڕوایەکی تر هەیە بەوەی ئەم جۆرە خزمەتگوزارییانە بە شێوەیەک داڕێژراون تەنها بۆ ئەوانەی خاوەن ئۆتیزمن پێشکەش بکرێن" و بەدڵنیاییەوە ئەم دەستەواژەیە توێژی سوودمەند لەم بوارە سنووردار دەکات. خزمەتگوزارییەکانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو فراوان دەبنەوە تاوەکو کەسانی خاوەن ئۆتیزم و کەسانی دیکەش بگرنەوە، جا خاوەن کەمئەندامی بن یان ئەوانەی هیچ کەمئەندامییەکیان نییە.

هەروەها خزمەتگوزارییەکانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو هەوڵ دەدەن لێهاتوویی نوێ بە تاکەکان لە بوارە جیاوازەکاندا ببەخشن وەک زمان، لێهاتووییە کۆمەڵایەتییەکان، لێهاتووییە مەعریفییەکان، یاری، لێهاتووییەکانی خۆبژێوی، لێهاتووییە ئەکادیمییەکان، و لێهاتووییە ژیانییەکان و سەربەخۆیی.

چەندین توێژینەوە هەن کە کارایی ئەو ستراتیژی و ڕێکارانەیان سەلماندووە کە لە گۆڕەپانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراوەوە سەرچاوەیان گرتووە بۆ پەرەپێدانی لێهاتووییەکانی زۆربەی کەسەکان، بە زانینی ئەوەی کە بوارەکانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو زۆرن و قورسە لەم وتارەدا کورت بکرێنەوە. بۆیە پێویستە کۆمەڵگە بە گشتی و پەروەردەکاران بەتایبەتی هۆشیار بکرێنەوە دەربارەی هەندێک لە بوارەکانی شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو و تیشک بخرێتە سەر ئەو توێژە سوودمەندەی کە هەموو کەسێک دەگرێتەوە و ناکرێت تەنها لە کەسانی خاوەن ئۆتیزمدا کورت بکرێتەوە.

ڕاستکردنەوە

چاپی یەکەمی ئەم وتارە هەندێک هەڵەی تێدابوو. داوای لێبوردن دەکەین بۆ ئەوە.

هاجەر ئەلموتڵەق

ئەندامی دەستەی وانەوتنەوە لە بەشی پەروەردەی تایبەت

زانکۆی مەجمەعە

پاڵێوراوی دکتۆرا لە زانکۆی ئۆکلاهۆما

ڕاهێنراو لە بواری شیکردنەوەی ڕەفتاری کارپێکراو

پێداچوونەوە: د. فەیسەڵ ئەلنەمری

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.