سزادان.. بەپێی میتۆدۆلۆژیای شیکاریی ڕەفتاری کارپێکراو

وشەی سزادان هەمیشە یەکێک بووە لەو وشانەی کە لە ناخیدا ترسێکی زۆری چاوەڕوانکراوی هەڵگرتووە و هەمیشە زۆرێک لە پەروەردەکاران خۆیان بەدوور گرتووە لە بەکارهێنانی سزادان لەناو پلانە پەروەردەییەکاندا لەبەر ڕەچاوکردنی هەستی خێزانەکان. بەڵام سزادانی مەبەستدار چییە؟ و چۆن دەتوانرێت جێبەجێ بکرێت بە پشتبەستن بە تیۆری ڕەفتاری و ئەو ستراتیژیانەی کە دەکەونە ژێر بواری شیکاریی ڕەفتاری کارپێکراوەوە بێ ئەوەی ترسناک بێت یان بێزارکەر بێت بۆ هیچ لایەنێک؟ و ئایا میتۆدۆلۆژیای سزادان هاوشێوەی ئەو پیادەکردنە کۆنانەیە کە بوونە هۆی ئازارێکی زۆری جەستەیی یان کاریگەرییە نەرێنییە دەروونییەکان؟

سزادان بەپێی میتۆدۆلۆژیای شیکاریی ڕەفتاری کارپێکراو بریتییە لە زیادکردن یان لابردنی (هاندەر) شتێک لە ژینگەی منداڵەکەدا کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ڕەفتاری نەپەسەند و ڕەفتارە هاوشێوەکانی لە داهاتوودا. لە جۆرەکانی سزادانیش ئەوەیە کە بە سزادانی ئەرێنی و سزادانی نەرێنی دەناسرێت، پێویستە لێرەدا ئاماژە بەوە بکەین کە وشەی ئەرێنی و نەرێنی لە ڕووی ماتماتیکی ژمێریارییەوەیە، بەو پێیەی ئەرێنی بە واتای زیادکردن دێت و نەرێنی لابردنە.

بەهێزکردنی ئەرێنی بریتییە لە پێشکەشکردن یان زیادکردنی شتێک بۆ ژینگەی منداڵەکە کە بۆ منداڵەکە نەخوازراوە کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ڕەفتارەکەی.

دەستێوەردان بە سزادانی ئەرێنی لەم بارودۆخانەی خوارەوەدا دەردەکەوێت:

١. عامر لە کاتی بازنەی بەیانیاندا کە هەمووان لەسەر زەوی دانیشتوون لەسەر کورسییەکە دەوەستێت، مامۆستا: "نا" یان "بوەستە" یان "وەرە خوارەوە" هاوڕێ لەگەڵ پەیوەندی چاو و نزیکبوونەوە لە شوێنی منداڵەکە بۆ کاریگەری زیاتر لە ڕێنماییکردن لە دوورەوە، و ڕێنماییکردنی زارەکی پێویستی بە دەنگێکی بەرز نییە هێندەی ئەوەی تۆنەکە ڕوون و ڕاشکاو و ئاراستەکراو بێت. و مامۆستا ڕێنماییکردنی زارەکی دووبارە ناکاتەوە و دەتوانێت ستراتیژی دیکەی هاوڕێ لەگەڵ "سەرزەنشتکردن" بەکاربهێنێت

٢. ڕیم دەستی دەخاتە ناو دەمی و دواتر دەستی دەخاتە ناو چاوی، مامۆستاکە لە ڕووی جەستەییەوە دەستێوەردان دەکات بۆ ڕێگریکردن لە ڕوودانی ڕەفتارەکە لەڕێگەی ڕێگریکردن لە منداڵەکە لە تەواوکردنی ڕەفتارەکە هەر لەگەڵ دەرکەوتنی نیشانەکانیدا، و دەکرێت ئەم ڕێگەیە لەگەڵ ڕێنماییکردنی زارەکیدا یەکبخرێت و زۆرجار لەگەڵ ڕەفتارەکانی زیانگەیاندن بە خۆ یان ڕەفتارەکانی خاوەن ئەرکی هەستەکی بەکاردێت و ئەم ڕێگەیە پێی دەوترێت "بلۆککردنی وەڵامدانەوە" لەوانەیە کاریگەری لاوەکی بۆ ئەم ڕێگەیە دەربکەوێت وەک بەرگری و دەستدرێژیکاری لەم دۆخەدا هاندانی منداڵەکە و بەهێزکردنی ڕەفتارە جێگرەوەکان دابین دەکرێت.

٣. جەمیل لە ڕیزی بەیانیاندا لە هاوڕێکانی دەدات، بۆیە مامۆستاکە داوا لە جەمیل دەکات ١٠ جار دابنیشێت و هەڵبستێت و لە ئەگەری ڕەتکردنەوەدا هاندانی زارەکی و هاوکاری جەستەیی ئەنجام دەدرێت ئەگەر پێویست بکات و لەگەڵ ڕەفتارە نەریتییەکان و دەستدرێژیکاری و خۆوروژاندندا بەکاردەهێنرێت و پێی دەوترێت "ڕاهێنانە مەرجدارەکان"

٤. خالید کاغەز و کلێنس فڕێدەداتە سەر زەوی پۆلەکە، مامۆستاکە داوای لێدەکات ئەو شتانەی فڕێیداوە پاکیان بکاتەوە لەگەڵ پاککردنەوەی تەواوی پۆلەکەدا، و پێی دەوترێت ڕێگەی "ڕاستکردنەوەی زیادە". ڕاستکردنەوەی زیادەی ئەرێنی و هەروەها نەرێنی هەیە، ئەرێنی دوای ئەوەی منداڵەکە ڕەفتارە نەخوازراوەکە ئەنجام دەدات داوای لێدەکرێت وەک فڕێدانی کاغەزەکان بۆ سەر زەوی مامۆستاکە داوای لێدەکات ئەو ڕەفتارە خوازراوە دووبارە بکاتەوە کە پێویست بوو لە سەرەتاوە ئەنجامی بدات وەک: چەندین جار چوون بۆ فڕێدانی کلێنسەکە لەناو سەبەتەی خۆڵدا. بەڵام ڕاستکردنەوەی نەرێنی وەک: رائید لە هاوڕێکەی دەدات مامۆستاکە داوای لێدەکات ١٠ جار لە سەرینەکە بدات و ئەوەش جۆرێکە لە ڕاستکردنەوە.

بەڵام سزادانی نەرێنی بە لابردن و دوورخستنەوەی شتێک دەبێت لە ژینگەی منداڵەکەدا کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ڕەفتارەکە.

دەستێوەردان بە سزادانی نەرێنی:

١. لەما لە کاتی یاری لە باخچەکەدا پاڵ بە هاوڕێکانییەوە دەنێت، مامۆستاکە دەیخاتە شوێنێکەوە کە لە هاوڕێکانییەوە دوور بێت و ڕێگەی پێ نادرێت یارییان لەگەڵ بکات بەڵام دەتوانێت سەیریان بکات، یان بە تەواوی لە ناوچەی یارییەکە دەریدەکات بە شێوەیەک کە نەتوانێت سەیریان بکات، یان ئەو قردێلە جیاکەرەوەیەی قوتابییان لە دەستی لەما لادەبرێت و هەمووان بە قردێلەوە دەمێننەوە و پێی دەوترێت "دوورخستنەوە" و بۆ سەرکەوتنی ئەم ڕێگەیە دەبێت جیاوازی هەبێت لە نێوان ژینگەی جیاکردنەوە و ژینگەی بەهێزکەردا. لەم ڕێگەیەدا مۆڵەتی بەخێوکەر و سیاسەتی قوتابخانە و گونجاوی بیناکە ڕەچاو دەکرێت

٢. جود ڕۆژانە سێ دەرفەت بەدەستدەهێنێت بۆ بەکارهێنانی کۆمپیوتەر بەڵام کاتێک ڕەفتاری بەرزکردنەوەی دەنگ یان هاوارکردنی لێوە دەردەچێت یەکێک لەو دەرفەتانە لەدەست دەدات، هەروەها دەکرێت جود ٦ دەرفەت بۆ کۆمپیوتەر وەک جۆرێک لە پاداشت وەربگرێت و ئەم دەرفەتانە کەم دەبنەوە هەر جارێک کە ڕەفتارەکە دەربکەوێت بەم شێوەیە ژمارەی دەرفەتە بنەڕەتییەکان بوونی هەیە و کچەکە لە پاداشتەکە لەدەست دەدات. و پێی دەوترێت "تێچووی وەڵامدانەوە"

دەستێوەردان بە سزادان پێشتر هەڵسەنگاندن بۆ ئەرکی ڕەفتارەکە دەکرێت (واتە زانینی هۆکاری ڕوودانی ڕەفتارەکە) تا بتوانین گونجاوترین ڕێگە یان کۆمەڵێک ڕێگە هەڵبژێرین کە لەگەڵ ئەو ڕەفتارەدا بگونجێت

نوورولهودا نەبیل مووسا

پسپۆڕی ئۆتیزم

ماستەر لە پەروەردەی تایبەت

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.