١٠ ئامۆژگاری بۆ پێشگرتن لە ڕەفتاری توندوتیژانە لەلای منداڵانی بچووک

ڕەنگە کاتێک بێت کە هەست بە گەرمیی دڵت بکەیت بەهۆی ڕەفتاری منداڵەکەتەوە لە مامەڵەکردن لەگەڵ تۆ یان دەوروبەریدا، و لە کاتێکی تردا ڕەنگە هەست بە بێئومێدی بکەیت کاتێک ڕەفتاری نەرێنی دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا، لەبیرت بێت کە کاتێک منداڵەکەت دەگاتە قۆناغی سەرەتای منداڵی یان قۆناغی پێش باخچەی ساوایان، لەوانەیە توانای کۆنترۆڵکردنی خۆی نەبێت بۆ دەربڕینی توڕەییەکەی بە شێوازێکی هێمنانە و ئەمەش شتێکی باوە لە نێوان منداڵاندا لەم قۆناغەدا.

لەبری ڕەفتاری هێمنانە، لەوانەیە منداڵەکەت بە توندوتیژی ڕەفتار بکات، وەک لێدان یان گازگرتن کاتێک هەست بە بێئومێدی دەکات. لە کاتێکدا حاڵەتە لەناکاوەکانی تەقینەوەی توڕەیی شتێکی سروشتین - بەتایبەتی لە کاتی هێرشەکانی توڕەییدا - هەنگاوگەلێک هەن کە دەتوانیت بییانگریتەبەر بۆ ئاراستەکردنی ڕەفتاری منداڵەکەت، لەوانە:

1. یاساکانی خێزان فێر بکە. منداڵان لەو یاسایانە تێناگەن کە تۆ پێتوایە بە شێوەیەکی خۆبەخۆ لێی تێدەگەن، فێریان بکە و یاسای ڕوون و پێشبینییەکان بۆ ڕەفتاریان دیاری بکە.
2. کۆنترۆڵی هەڵچوونەکانت بکە. لەبیرت بێت کە منداڵانی بچووک کۆنترۆڵی تەواویان بەسەر خۆیاندا نییە، ئەوان پێویستیان بەوەیە تۆ فێریان بکەیت چۆن بە وشە هەستەکانیان دەرببڕن لەبری شەقوەشاندن، لێدان یان گازگرتن کاتێک هەست بە توڕەیی دەکەن.
3. لە هەڕەشەکردن دوور بکەوە. لەبری ئەوەی بڵێیت «بوەستە دەنا سزا دەدرێیت»، هەمیشە باشترە ڕەفتارێکی بەدیل فێری منداڵەکەت بکەیت. بۆ ماوەیەکی کورت پشتگوێی ڕەفتارە خراپەکە بخە، پاشان بەبێ سەپاندنی سزا یان دانانی مەرج بە منداڵەکەت بڵێ چی بکات لەبری ئەوە.
4. پێزانینی خۆت دەرببڕە. بۆ ئەوەی ڕاهێنانی ڕەفتاری باش کاریگەرتر بێت، دەبێت بەردەوام بێت، نەک تەنها کاتێک منداڵەکەت ڕەفتارێکی خراپ دەکات. کاتێک بە شێوەیەکی گونجاو ڕەفتار دەکات لەبری لێدان، شەقوەشاندن یان گازگرتن، بە منداڵەکەت بڵێ چەندە «پاڵەوانە». کاتێک منداڵەکەت بەو شێوازە ڕەفتار دەکات کە حەزت لێیەتی، وەک ئەوەی لەسەرخۆ و میهرەبان بێت، ستایش و سۆزی ڕاستەقینەی پێشکەش بکە.
5. لە کاتی گونجاودا دەستێوەردان بکە. لە نزیکەوە چاودێریی منداڵەکەت بکە و بەدواداچوون بۆ ناکۆکییەکانی لەگەڵ هاوڕێکانی لە کاتی یاریکردندا بکە. ئەگەر کێشەکە بچووک بوو، دەتوانیت دووربکەویتەوە و لێگەڕێیت منداڵەکان خۆیان چارەسەری بکەن. لە حاڵەتەکانی تردا، دەستێوەردان بکە ئەگەر ناکۆکییەکە گۆڕا بۆ شەڕی جەستەیی کە بەردەوام دەبێت تەنانەت دوای ئەوەی داوایان لێکراوە بوەستن. هەمان شت دەگونجێت کاتێک وا دەردەکەوێت یەکێک لە منداڵەکان لە دۆخی توڕەییدایە و لێدان یان گازگرتن بەرامبەر ئەوی تر بەکاردێنێت. منداڵەکان لێک جیا بکەوە و بە جیا بهێڵەرەوە تاوەکو هێمن دەبنەوە.
6. فێری دۆزینەوەی چارەسەری ناوەندگیرییان بکە. فێری منداڵەکەت بکە بە تۆنێکی پتەو بڵێت «نەخێر»، یان پشتی لێ بکات یان بگاتە چارەسەرێکی ناوەند لەبری شەڕی جەستەیی. لە ڕێگەی سەیرکردنت وەک نموونەی باڵا، فێریان بکە کە چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان بە وشە کاریگەرتر و شارستانیترە لە بەکارهێنانی توندوتیژیی جەستەیی.
7. سەرنجڕاکێشە تەندروستەکان بەکاربهێنە. لە کاتێکدا کە شێوازی گونجاو بۆ وەڵامدانەوە فێری منداڵەکەت دەکەیت، هیچ کێشەیەک نییە لەوەی سەرنجی لاببەیت کاتێک دەست دەکات بە بێزاربوون. بەشداریی پێبکە لە چالاکییەکی تردا کە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ هێورکردنەوەی. تەنها لە «تەماح خستنە بەردەمی» بۆ گۆڕینی ڕەفتارەکەی دوور بکەوە.
8. لە بازنەی چالاکییەکە بیهێنە دەرەوە. ئاساییە کارتی چوونەدەرەوە لە یاریگا بەکاربهێنیت کاتێک ڕەفتاری منداڵەکەت نەگونجاوە. دەبێت کاتی چوونەدەرەوەی دوا بژاردە بێت و بە هێمنی و دانایی بەکاری بهێنە.
9. کۆنترۆڵی میزاجی خۆت بکە. یەکێک لە باشترین ڕێگاکان بۆ فێرکردنی ڕەفتاری گونجاو چاودێریکردنی میزاجی خۆتە. ئەگەر بە شێوازی هێمن و ئاشتییانە توڕەییەکەت دەرببڕیت، لەوانەیە منداڵەکەت چاو لە تۆ بکات.
10. بەهێز بمێنەرەوە. ئەگەر پێویست بوو منداڵەکەت پەروەردە بکەیت یان تەمبێی بکەیت، هەست بە تاوان مەکە بەرامبەری و داوای لێبوردن مەکە. ئەگەر منداڵەکەت هەست بە هەستە تێکەڵاوەکانت بکات، لەوانەیە پێی وابێت کە ئەو بە درێژایی کاتەکە لەسەر حەق بووە و تۆ کەسە «خراپەکەی».

سەرەڕای ئەوەی ڕێکخستنی ڕەفتاری منداڵ شتێکی خۆش نییە، بەڵام هەندێک جار بەشێکی پێویستە لە دایکایەتی یان باوکایەتی، منداڵەکەت پێویستی بەوەیە تێبگات کاتێک ئەوەی دەیکات هەڵەیە. فێری بکە بەرپرسیارێتی کردەوەکانی لە ئەستۆ بگرێت و ئامادە بێت بۆ قبوڵکردنی دەرئەنجامەکان. ئایا تێبینی ڕەفتاری نەرێنیت لە منداڵەکەتدا کردووە؟

لە Ynmo Tifli دانیشتنی ڕاوێژکاریت لەگەڵ پسپۆڕانی باوەڕپێکراو پێشکەش دەکرێت کە گرنگی بە دەستکاریکردنی ڕەفتاری نەرێنیی منداڵان دەدەن بۆ ڕەفتاری ئەرێنی بە شێوازێکی زانستیی ڕێکخراو و کاریگەر.

ئێستا دانیشتنێک حجز بکە و لە ماڵەکەی خۆتەوە بەشدار بە!

سەرچاوەکان:

Adapted from Caring for Your Baby and Young Child: Birth to Age Five 7th edition (Copyright © 2019 American Academy of Pediatrics)

کرتە بکە لێرە بۆ چوونە سەر وتارەکە

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.