ئایا زمانی منداڵەکەت بە شێوەیەکی دروست گەشە دەکات؟

دایک و باوک بە بینینی گەشەکردن و گەورەبوونی منداڵەکەیان دڵخۆش دەبن، و بە پەرۆشەوە چاوەڕێی یەکەم وشەکانی دەکەن. بەڵام دوای ئەوەی منداڵ یەکەم وشەکانی دەردەبڕێت ڕەنگە گومانیان بۆ دروست بێت لەوەی کە ئایا زمانەکەی بە شێوەیەکی دروست گەشە دەکات و پێشدەکەوێت؟

قۆناغەکانی سەرەتای تەمەنی منداڵ لە گرنگترین قۆناغەکانی ژیانین، تێیدا منداڵ لە ڕووی زمانەوانییەوە گەشەیەکی گەورە دەکات (لە تەمەنی ٨ مانگی تا ٣ ساڵی)، بە جۆرێک لە مانگەکانی یەکەمیدا بە وتنی چەند دەنگێک و دەرکردنی دەنگ و کارلێککردن لەگەڵ ئەوانەی قسەی لەگەڵ دەکەن بە جووڵە یان سەرنجدان دەست پێدەکات، و لە تەمەنی ١٠ مانگی تا ساڵێک دەست دەکات بە هەوڵدان بۆ گۆکردنی یەکەمین وشەکانی (ماما - بابا - ننە) تەنانەت ئەگەر لە ماناکەشی تێنەگات، و بەهرە زمانەوانییەکانی بەردەوام دەبن لە گەشەکردنی پلە بە پلە تا دەگاتە تەمەنی سێ ساڵی کە قۆناغی دەستپێکردنە بە قسەکردن بە بەکارهێنانی جێناوەکان و کاتەکان و داڕشتنی ئاڵۆزی ڕستەکان. ئاشنا بە لێرە بە شێوەیەکی ورد بە قۆناغەکانی گەشەکردنی زمانی منداڵ.

گەشەی زمانی لە منداڵێکەوە بۆ منداڵێکی تر جیاوازە، بەڵام دواکەوتنی منداڵ لە هەر یەکێک لە قۆناغەکانی پێشوودا ڕەنگە نیشانەیەک بێت بۆ ئەگەری بوونی تێکچوونی زمانی. نیشانەکانی دواکەوتنی زمان زوو لەسەر منداڵ دەردەکەون، بەڵام ٧٦٪ی خێزانەکان درک بە بوونی کێشەی زمانی لای منداڵ ناکەن ئیللا لە کاتێکی درەنگدا نەبێت. کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ ئاخاوتن و بیستن دوای توێژینەوەیەک کە ئەنجامی دابوو ڕایگەیاند کە ٨٪ی منداڵان بەدەست کێشەکانی دواکەوتنی زمانەوە دەناڵێنن، و تێکچوونەکانی زمان باوترینن و کەمترین دەستنیشانکراون لە قۆناغی سەرەتاییدا.

لە سعودیە، زانیاریی بەردەوام لەسەر ڕادەی بڵاوبوونەوەی تێکچوونەکانی زمان لە نێوان منداڵاندا نییە، بەڵام دەردەکەوێت کە دەستنیشانکردن هەمیشە درەنگ وەختە و لە ئەنجامدا منداڵان ئەو پشتگیرییە وەرناگرن کە پێویستە.

ناتوانین لۆمەی ئەوانیش بکەین لەوەدا؛ منداڵێک کە بەدەست دواکەوتنی زمانەوە دەناڵێنێت، کێشەی لە قسەکردن یان بیستندا نییە؛ بەڵکو کێشەی لە تێگەیشتنی بۆ زمان یان لە بەکارهێنانیدا هەیە، یاخود لە هەردووکیاندا.

لە نیشانەکانی دواکەوتنی زمان ئەوەیە کە رووبەڕووی زەحمەتی ببێتەوە لە:

• تێگەیشتن لەوەی خەڵک چی دەڵێن
• جێبەجێکردنی ڕێنماییەکان
• بەشداریکردن لە گفتوگۆکاندا
• گێڕانەوەی چیرۆکێک یان ڕووداوێک بە ڕیزبەندی
• مانەوە لەسەر هەمان بابەت
• فێربوونی وشەی نوێ
• پێکهێنانی ڕستەکان
• بەکارهێنانی کاتی دروستی کردار

تێبینی کراوە کە ئەم منداڵانە زیاتر رووبەڕووی کێشە کۆمەڵایەتی و سۆزداری و ڕەفتاری و مەعریفییەکان دەبنەوە، و لێکەوتەکانی دواکەوتنی زمانیان لەم شتانەدا دەردەکەون:

• کێشە ڕەفتارییەکان
• دروستنەکردنی هاوڕێیەتی
• گۆشەگیری
• زەحمەتی لە خوێندنەوە و نووسیندا
• لاوازی ئاستی خوێندن
• بەجێهێشتنی قوتابخانە
• تێکچوونە دەروونییەکان
• کێشە تەندروستییە گشتییەکان، و خەرجییەکانی چاودێری تەندروستییان لە تەمەنی 4-5 ساڵیدا بەرزترە بە بەراورد بە هاوتەمەنەکانیان لە هەمان گرووپی تەمەن

ڕەنگە ئەم کێشانە لە منداڵییەوە دەربکەون بەڵام ڕەنگە لە قۆناغی باڵقبوون و پێگەیشتندا کاریگەری گەورەتریان لەسەری هەبێت.

و بەو پێیەی زمان یەکێکە لە گرنگترین تواناکانی پەیوەندیکردن و دەربڕینی هەستەکان و تێگەیشتن لێیان، چۆن دڵنیا بین لە ئاستی گەشەی بەهرە زمانەوانییەکانی منداڵەکانمان؟ ئایا لەسەر ڕێڕەوی دروست دەڕوات یان بەدەست دواکەوتنی زمانەوە دەناڵێنێت؟

هەندێک لە خێزانەکان نیشانەکانی دواکەوتنی زمان لەسەر منداڵەکانیان دەبینن بەڵام پەیڕەوی سیاسەتی هەڵەی "چاوەڕێ بکە و سەیر بکە" دەکەن، کە دەبێتە هۆی لەدەستچوونی قۆناغی دەستێوەردانی پێشوەختە کە ئاسانترین و بەسوودترینە، و چاوەڕێ دەکەن تا منداڵ لە سێ ساڵ تێدەپەڕێت کە ئەمەش دەبێتە هۆی ئاڵۆزتربوونی کێشە زمانییەکان و ماندووبوونی زیاتری خێزانەکان. ڕەنگە هۆکاری ئەوەش بگەڕێتەوە بۆ ئەوەی پێوەرەکان لە ڕابردوودا

پێویستیان بە پسپۆڕان و تاقیگەکان و کاتی درێژتر و تێچووی بەرزتر هەبوو.

بەڵام ئێستا، شێوازی نوێ پەرەی پێدراوە کە دایک و باوک دەتوانن خۆیان پشکنینی سەرەتایی بۆ بەهرە زمانییەکانی منداڵەکەیان بکەن بەبێ پێویستی سەردانیکردنی کلینیک، و بە شێوازی باوەڕپێکراو و کاریگەر کە لەوانە ئەپڵیکەیشنی Ynmo Plan کە لیستی JISHی عەرەبی لەخۆدەگرێت بۆ پێوانی گەشەی زمانی.

https://www.youtube.com/watch?v=TNevk4v9IgI&t=2s

لیستی JISHی عەرەبی بۆ پێوانی گەشەی زمانی

تیمی توێژینەوەی سەنتەری جەددە بۆ ئاخاوتن و بیستن و شیاندنەوەی پزیشکی (JISH) کاریان کرد لەسەر لێکۆڵینەوە لە لیستی زانای ماکئارسەر بۆ پێوانی گەشەی زمانی، کە بە پێوەرێکی کاریگەر و خاوەن باوەڕپێکراوی بەرز دادەنرێت بۆ پێوانی زمانی منداڵان، و بۆ چەندین زمانی جیهانی (وەک: ئیسپانی، ئەڵمانی، فەرەنسی، چینی، ژاپۆنی، سویدی و هی تر) وەرگێڕدراوە و ستاندارد کراوە، و کاریگەری خۆی لە هەموو ئەو ژینگەیانەدا سەلماندووە. هەروەها تیمەکە کاری کرد لەسەر دیزاینکردنی لیستی JISHی عەرەبی بۆ پێوانی گەشەی زمانی بەپێی ئەو شێوازانەی کە زانای ماکئارسەر لە لیستەکەیدا بەکاریهێنابوون، و بۆ زمانی عەرەبی گونجێنرا و ستاندارد کرا بەپێی زاراوە و ڕێساکانی ڕێزمان و ڕستەسازی تایبەت بە زمانی عەرەبی. ئەم پێوەرە بە ئامرازێکی پشکنینی سەرەتایی بۆ تێکچوونەکانی زمان لای منداڵان لە تەمەنی 8 مانگییەوە دادەنرێت، و وەشانێکی ئەلیکترۆنی لێی لەسەر ئەپڵیکەیشنی Ynmo Plan پەرەی پێدراوە بۆ ئەوەی دایک و باوک بتوانن لە هەر شوێنێکەوە ئەنجامی بدەن.

و زمانی منداڵ لە چەندین لایەنەوە دەپێوێت و ڕێژەی شارەزایی هەر لایەنێکیان بۆ دەردەکەوێت کە پۆلێن کراوە بە: ئاسایی - نیمچە دواکەوتوو - دواکەوتوو، لەگەڵ ڕاپۆرتێکی ورد کە ئاستی بەهرە زمانییەکانی منداڵ بەراورد دەکات لەگەڵ هاوتەمەنەکانی، دواتر دەتوانیت چاوپێکەوتنێکی ڕاوێژکاری لەگەڵ پسپۆڕێکدا دابنێیت بۆ تاوتوێکردنی ئەنجامەکانی پشکنینەکە.

و پێوەرەکە دوو لیستی هەیە:

• لیستی JISHی عەرەبی بۆ پێوانی گەشەی زمانی / وشەکان و ئاماژەکان (هێماکان)

و ئەمەش بۆ منداڵانی تەمەن 8 بۆ 16 مانگە، و پێکدێت لە:

پرسیارگەلێک بە ئامانجی زانینی ئەوەی کە ئایا منداڵ دەستی کردووە بە وەڵامدانەوە بۆ زمان یاخود نا
پرسیارگەلێک بە ئامانجی زانینی ڕادەی لاساییکردنەوەی وشەکان لەلایەن منداڵەوە و بەکارهێنانیان
28 ڕستەی سادە کە دایک و باوک دیاری دەکەن ئایا منداڵ لێیان تێدەگات یاخود نا
و لە ڕێگەی لیستەکەوە دەتوانرێت نمرەی تایبەت بەدەستبهێنرێت بۆ تێگەیشتن لە وشەکان (ئەو وشانەی منداڵ لێیان تێدەگات)، و بەکارهێنانی دەربڕینی وشەکان (ئەو وشانەی دەیانڵێت و بەکاریان دەهێنێت)، و بەکارهێنانی ئاماژە پەیوەندییە هێماییەکان لەلایەن منداڵەوە (وەک: دەربڕینی هەستەکان بە دەربڕینی دەموچاو).

زانیاری: ئاماژە نادەنگییەکان زۆر گرنگن و ڕۆڵێکی گەورە دەگێڕن لە بەهرە پەیوەندییە سەرەتاییەکانی کۆرپەدا، و بە بەردی بناغەی گەشەی زمان دادەنرێن.

• لیستی JISHی عەرەبی بۆ پێوانی گەشەی زمانی / وشەکان و ڕستەکان

و ئەمەش بۆ منداڵانی لە تەمەنی 16 مانگی بۆ 3 ساڵی، و پێکدێت لە:

بەشی یەکەم: 898 وشەی دەربڕین کە دابەشکراون بەسەر 21 پۆلی دەرکەوتە دەربڕینەکاندا.
دە لەم پۆلانە تایبەتن بە ناوەکان (ئاژەڵەکان، یارییەکان، خواردنەکان...)، و لە پۆلەکانی تر: کردارەکان، ئاوەڵناوەکان، کات... و هی تر
و بەدوای بەشی وشەکاندا پێنج پرسیاری تایبەت دێن سەبارەت بە ڕادەی بەکارهێنانی ئەو وشانەی منداڵ بەکاریان دەهێنێت کە دەربڕین لە ڕابردوو و داهاتوو دەکەن، و ئەو وشانەی دەربڕین لە ڕووداو و کەسانی ئامادەنەبوو دەکەن.

زانیاری: دەرکەوتووە کە ئەم گەشەکردنە لە زماندا کە تایبەتە بە بەکارهێنانی شوێن و کات بەزۆری لە کۆتاییەکانی قۆناغی بەکارهێنانی یەک وشە لە گەشەی زماندا دەست پێدەکات (Ingram, 1981)

بەشی دووەم: پشکنین و هەڵسەنگاندنی بەهرەکانی بەکارهێنانی منداڵ بۆ یاساکانی زمان کە تایبەتن بە یەکەکانی ڕێزمان و ڕستەسازی.

و بەشی دووەم پێنج بەش لەخۆدەگرێت، سێ بەشی یەکەمیان بەکارهێنانی فۆڕمە جیاوازەکانی وشە لەلایەن منداڵەوە هەڵدەسەنگێنن (وەک: جێناوەکان، کۆ، نێر و مێ،...)، و بەشێکی هەڵبژاردن بۆ ئەو ڕستانەی منداڵان بەکاریان دەهێنن، و بەشی کۆتایی داوا لە دایک و باوک دەکات سێ لە درێژترین ئەو ڕستانە بنووسن کە منداڵ لەم دواییانەدا بەکاریهێناون، کە ئەمەش تاکە بڕگەیە پرسیاری کراوەی خاوەن بەهای چۆنایەتی لەخۆبگرێت.

و دەکرێت هەردوو لیستەکە بەکاربهێنرێن بۆ هەڵسەنگاندنی منداڵانی گەورەتر کە لە ئاخاوتندا دواکەوتوون.

لە کوێ لیستی JISH بۆ پێوانی گەشەی زمانی دەستبکەوێت و چۆن دەتوانم بەکاریبهێنم؟

https://www.youtube.com/watch?v=CnpUMDui7YQ

١- دابەزاندنی ئەپڵیکەیشنی Ynmo Plan لە

Google play

App store

2- دروستکردنی هەژمار

3- چوونە ژوورەوە بۆ هەڵسەنگاندنە بەردەستەکان و هەڵبژاردنی پێوانی گەشەی زمانی (وەشانی کورتکراوە)

4- داگرتنی زیادکردنی منداڵی نوێ

5- ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکە و ناردنی وەڵامەکان

6- دەرکەوتنی ئەنجامەکە دەستبەجێ

تێبینی: دەتوانیت تاقیکردنەوەکە لە چەند دانیشتنێکدا ئەنجام بدەیت بە داگرتنی "پاشەکەوتکردن و تەواوکردنی لە دوایدا"

دایک و باوک باشترین هەڵسەنگێنەرن بۆ گەشەی بەهرە زمانییەکانی منداڵەکەیان بۆیە دوودڵ مەبە لە هەڵگرتنی هەنگاوی پێوانی بەهرەکانی پەیوەندیکردن و زمان لای لە ڕێگەی ئەپی Ynmo لە لێرەوە 

بۆ پێدانی دەرفەتێکی باشتر بەوان لە پەیوەندیکردن بە جیهانی دەوروبەریان، و دەرفەتێک بۆ توانایەکی باشتر لە دەربڕینی هەست و ئارەزووەکان، دەرفەتێک بۆ ئاستێکی پەروەردەیی بەرزتر، تا دەرفەتێکیان پێبدەین بۆ بەدەستهێنانی زمانێکی تەندروست کە داهاتوویەکی باشتر بنیاد بنێت.

لەگەڵمان بەشداربە لەسەر هاشتاگی #بە_پشکنینی_پێشوەختە_دەرفەتیان_پێدەدەین لەسەر تویتەر

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.