خێزان چۆن بەشداری لە پرۆسەی پەروەردەیی و شیاندنی منداڵە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکەی دەکات؟

ڕووەکی بچووک پێویستی بە چاودێری و بایەخپێدانی بەردەوام هەیە و مانەوە لە شوێنی گونجاو لەژێر تیشکی خۆردا بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە گەشەکردنی، بە هەمان شێوەش منداڵە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکەت پێویستی بە چاودێری و بایەخپێدانێکی ڕێکخراو و جێگیر هەیە تا بەردەوام بێت لە بەدەستهێنانی کارامەییەکان لە لایەنە جیاوازەکاندا. ئەگەر چاودێری بەشێوەیەکی بەردەوام و خولیی پێشکەش نەکرێت، ئەوا ئەگەری سەرکەوتن و پێشکەوتنی لەوانەیە کەم ببێتەوە. لێرەدا دەربارەی یەکێک لە گرنگترین پراکتیزەکان بۆت دەنووسم.

لەوانەیە جۆر و چڕی و شێوازی چاودێرییەکە بەپێی چەندین هۆکار جیاواز بێت، لەوانە (تەمەن، ئاستی تێگەیشتن و زمانی و کۆمەڵایەتی). بۆیە بەشێک لە ڕۆژەکەی لە قوتابخانە و کلینیک بەسەر دەبات و کاتەکەی دیکەش.

بەشداریکردنی خێزان واتە چی

شیاندن و فێرکردنی منداڵانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لەسەر هەوڵی هاوبەشی نێوان قوتابخانە و خێزان چڕ دەبێتەوە، کە ئەم هەوڵە هاوبەشە بە چەمکی هاوبەشی ناسراوە. ئەمەش ڕێککەوتنێکە لە نێوان قوتابخانە و خێزاندا بۆ جێبەجێکردنی پلانی فێرکاری و بڕیاردان کە ڕاستەوخۆ لە بەرژەوەندیی قوتابییەکە بێت.

لەبەر ئەوەی هاوبەشی و هاوکاریی نێوان قوتابخانە و خێزان کاریگەریی لەسەر کوالێتی و باشترکردنی پرۆسەی پەروەردەیی هەیە، زۆر گرنگە خێزان بە مافەکانی خۆی بزانێت کە لە ئەنجامدا هەستی ئاسوودەیی و دڵنیایی بۆ خێزان دروست دەبێت. هەروەها قوتابخانەش، بە بەڕێوەبەرایەتی و مامۆستایانەوە، بە ڕۆڵی کارلێککاری خۆی بزانێت.

ئاشنابوونی خێزانەکان بە مافەکانیان

١. ڕەزامەندیی خێزان پێش دانانی منداڵ لە بەرنامەکانی پەروەردەی تایبەتدا

٢. پیشاندانی تۆمار و ڕاپۆرتە تایبەتەکانی منداڵەکە

٣. ئاگادارکردنەوەی خێزان لە هەر شتێک کە پەیوەندیی بە قوتابییەکەوە هەیە وەک دەستنیشانکردن، هەڵسەنگاندن، پلانی فێرکاریی تاکەکەسی، شوێنی وانەوتنەوە و هی تر

٤. بەشداریکردنی خێزان لە بڕیاردان لە هەر شتێک کە پەیوەندیی بە قوتابییەکەوە هەیە

٥. خێزان ئاگاداری مافەکانی خۆیان و میکانیزمی پێشکەشکردنی سکاڵا و ئەو لایەنانە بن کە بەرپرسن لە مافەکانی منداڵ و خێزان

٦. دابینکردنی ڕاهێنانی پێویست بۆ خێزان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵەکەدا

٧. پەیوەندیی باش، ڕێزگرتن و نهێنێپارێزی

٨. بەشداریکردن لە پلاندانان بۆ بەرنامەی چارەسەری/پەروەردەیی

بەرپرسیاریەتیی خێزان:

١. لە پەیوەندییەکی باشدا بە لەگەڵ مامۆستای منداڵەکەت و زانیاریی گرنگ دەربارەی فێربوون و گەشەی منداڵەکە هاوبەش بکە

٢. پرسیار بکە و داوای ڕوونکردنەوە بکە دەربارەی هەر لایەنێکی بەرنامەی چارەسەری و پەروەردەیی کە بۆ منداڵەکەت دانراوە

٣. دڵنیابە لە تێگەیشتنت لە پلانی چارەسەریی تاکەکەسی کە بۆ منداڵەکەت دیاریکراوە پێش واژۆکردن و دانپێدانانی

٤. لەگەڵ مامۆستای منداڵەکەت گفتوگۆ بکە دەربارەی ئەو بەرنامە ئاساییانەی قوتابخانە کە ئەگەری هەیە منداڵەکە بەشدارییان تێدا بکات وەک پەروەردەی وەرزشی یان هونەری

٥. چاودێریی پێشکەوتنی منداڵەکەت بکە و داوای ڕاپۆرت بکە. ئەگەر هیچ پێشکەوتنێکت بەدی نەکرد، لەگەڵ مامۆستاکە گفتوگۆی لەسەر بکە بۆ سەیرکردنی پلانی چارەسەری و دیاریکردنی ئەوەی پێویستە بگۆڕدرێت

٦. ئەگەر تووشی هەر کێشەیەک بوویت سەبارەت بە بەرنامەی پەروەردەیی یان هەڵسەنگاندنی تایبەت بە منداڵەکەت، دوودڵ مەبە لە باسکردنی لەگەڵ مامۆستاکەدا

٧. پەیوەندی بکە بە گروپێکی ئەو خێزانانەوە کە لە هەمان بارودۆخی تۆدان کە لە ڕێگەیەوە پاڵپشتیت بۆ دەستەبەر دەبێت و ئەزموون ئاڵوگۆڕ دەکەن.

بەشداریکردن لە جێبەجێکردنی پلانی چارەسەریدا

١. پێش ئامادەبوون لە کۆبوونەوەی تایبەت بە داڕشتنی پلانی چارەسەریی تاکەکەسی بۆ منداڵەکەت، ژمارەیەک لەو کارامەییانە کۆبکەرەوە کە دەتەوێت منداڵەکەت فێریان بێت

٢. لە کاتی کۆبوونەوەکەدا باشترە زانیاریی پێویست پێشکەش بکرێت وەک تۆمارە پزیشکییەکان، تۆمارەکانی پێشووی قوتابخانە و ڕاپۆرت و ئەنجامەکانی هەڵسەنگاندنی پزیشکی

٣. پێشکەشکردن و تاوتوێکردنی نموونەی ڕاستەقینە لە ژیانی منداڵەکە بۆ ڕوونکردنەوەی تواناکانی

٤. لە ماوەی کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی ئەو ڕێگە کاریگەرانە بکە کە بەکاریان دەهێنیت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکانی منداڵەکەتدا

٥. پرسیار بکە دەبێت چی لە ماڵەوە بکەیت بۆ پاڵپشتیکردنی بەرنامەی چارەسەری و پەروەردەیی

٦. ئەگەر هیچ پێشکەوتنێکت لە ئاستی پەروەردەیی و گەشەی منداڵەکەتدا بەدی نەکرد، لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتیی قوتابخانەدا تاوتوێی بکە

تیمی تایبەت بە منداڵەکەت؛

بەهۆی گرنگیی خێزان کە ڕۆڵێکی گرنگ لە پرۆسەی پەروەردەیی و سەرکەوتنیدا دەگێڕێت، هەندێک شێواز هەن کە دەکرێت دایک و باوک ئەنجامی بدەن بۆ سەرخستن و پاڵپشتیکردنی پرۆسەی پەروەردەیی لەگەڵ تیمی تایبەت بە منداڵەکەیاندا.

١. بەشداری لەو بڕیارانەدا بکە کە کاریگەرییان لەسەر پەروەردەی منداڵەکەت هەیە

٢. ئەگەر هەر پرسیارێک سەبارەت بە منداڵەکەت هەبوو، پرسیار بکە و داوای ڕوونکردنەوە لە مامۆستاکە بکە

٣. ئاگادار و شارەزا بە لە سیاسەتەکانی قوتابخانە و بەشەکانی

٤. بەدەستهێنانی زانیاری دەربارەی گەشە و فێربوونی منداڵەکەت لە تیمی تایبەت بە خۆیەوە

٥. بەشداریکردن لە پەرەپێدانی پلانی فێرکاریی تاکەکەسیی تایبەت بە منداڵەکەت

٦. پێداچوونەوە و تاوتوێکردنی ڕاپۆرتەکان لەگەڵ تیمی تایبەت بە منداڵەکەت

٧. ئەگەر ئەولەویەت یان پەسەندکراوێک هەبوو سەبارەت بە منداڵەکەت و پەروەردەکردنی، لەگەڵ تیمی تایبەت بە خۆیدا تاوتوێی بکە

نموونەی ئەو کارامەییانەی دەکرێت جەختیان لەسەر بکرێتەوە

کارامەیییەکانی پەیوەندیکردن

پەیڕەوکردنی ڕێنماییەکان

داواکردنی یارمەتی یان پێشکەشکردنی

تێگەیشتن لە زانیارییەکان و پرۆسێسکردنیان

کارامەییە کۆمەڵایەتییەکان (گفتوگۆکردن و سڵاوکردن)

کارامەییە بنەڕەتییەکان وەک کارلێککردن لەگەڵ کەسانی تردا

پەیوەندیی چاوی، دەربڕینەکانی دەموچاو و مەودا کەسییەکان

فێربوونی چۆنیەتیی دەستپێکردن و کۆتاییهێنان بە گفتوگۆکان و فێربوونی هەڵبژاردنی بابەتی گونجاو بۆ قسەکردن

کارامەییە سۆزدارییەکان وەک (دەربڕینی هەستەکان، تێگەیشتن لە کەسانی تر و هەستکردن پێیان).

کارامەییە مەعریفییەکان وەک (چارەسەرکردنی کێشەکان، بڕیاردان، کۆنترۆڵکردنی ڕەفتارەکان و دیاریکردنی ئەوەی چی گونجاوە و تێگەیشتن لە پێوەرە کۆمەڵایەتییەکان).

کارامەیییەکانی سەربەخۆیی

هەڵبژاردنی جلوبەرگ و لەبەرکردنیان

پاکوخاوێنیی کەسی

بەکارهێنانی دەستشۆر

کارامەییە ئەکادیمییەکان

خوێندنەوە و نووسین (پیتاندنی وشەکان، خوێندنەوە و دەستنووسین)

بەکارهێنانی کۆمپیوتەر

گوێگرتن و تێگەیشتن

چارەسەرکردنی کێشەکان

بیرکاری (ژمێریارییە سەرەتاییەکان)

وێنەکێشان و چالاکییە هونەرییەکان

نووسینی: سابرین الجدعانی

پێداچوونەوەی: نەسرین ئەلحازمی - د. فەیسەل ئەلنەمری

سەرچاوەکان:

١-https://www.omicsonline.org/open-access/collaboration-with-families-of-children-with-disabilities-in-qatar-a-parents-perspective-2375-4494-1000351.pdf

٢-https://my.vanderbilt.edu/specialeducationinduction/files/2011/09/Transition-Planning1.pdf

٣- http://www.ldonline.org/article/21025/

٤-http://www.readingrockets.org/article/rights-and-responsibilities-parents-children-disabilities

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.