ئەرکەکانی کێشە ڕەفتارییەکان و شێوازەکانی دەستێوەردانی چارەسەری

لە ڕێگەی گەڕانم لە نێوان ڕێڕەوی پۆلەکان و ژوورە چارەسەرییەکان بۆ بەسەرکردنەوەی بارودۆخی قوتابییان و پسپۆڕان لە سەنتەر و قوتابخانەکاندا و هەروەها لە ڕێگەی ئەو پەیوەندییانەی لە لایەن دایکوباوکانەوە پێم دەگات.. هەمیشە ئەم دەستەواژانەم دەبیست: "دەکرێت ڕەفتاری فڵان کەس ڕاست بکەیتەوە"، "لەپڕ گازی گرت"، "هێمن بوو و بێ هۆکار دەستی کرد بە گریان"، "منداڵەکەی ژووری ٥ پێویستی بە دەستکاریکردنی ڕەفتارە". هەموو دەستەواژەکانی پێشوو کەم و کوڕیی زۆر توخمیان تێدایە و بەس نین بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هیچ کام لەو ڕەفتارانەی پێشتر ئاماژەیان پێدرا. ئەوەی دەمەوێت بیگەیەنمە هەمووان، چ مامۆستای پەروەردەی گشتی بێت یان مامۆستای پەروەردەی تایبەت، ئەوەیە کە دەستکاریکردنی ڕەفتار بەو خێراییە ڕوونادات کە چاوەڕێی دەکەن وەک کەپسوولێکی دەرمان، و لە هەمان کاتدا شتێکی ئەستەم و چارەسەرنەکراویش نییە. بۆیە دەبێت هەموو دەوروبەری ئەو منداڵەی کێشە ڕەفتارییەکەی لێوە دەردەچێت، پەنا ببەنە بەر "ڕاوێژکاران و تەکنیکارانی شیکردنەوەی ڕەفتار بۆ یارمەتیدان لە دەستکاریکردنی ڕەفتار و لە هەمان کاتدا کات و دەرفەتیان پێ بدەن بۆ جێبەجێکردنی ڕێکار و هەنگاوە دروستەکان بە مەبەستی دانانی پلانێکی چارەسەری دوای ناسینەوەی ڕەفتارەکە بە پێناسەیەکی ڕوون و ورد تا دەگاتە ئەرکی ڕەفتارەکە. کە لەمانەی خوارەوەدا پوخت دەکرێنەوە:

یەکەم: پرسیارکردن لە مامۆستا و خێزان، کە ئەمە زانیاری سەرەتاییە و یارمەتیدەرە لە کۆکردنەوەی داتاکاندا بەڵام بە تەنیا پشتی پێ نابەسترێت.

دووەم: چاودێریکردنی ڕاستەوخۆی منداڵەکە لە ژینگەی سروشتیدا بۆ ئاگاداربوون لە ڕووداوەکانی پێش دەرکەوتنی ڕەفتارەکە، پاشان دیاریکردنی ئەو ڕەفتارەی دەرکەوتووە و کۆکردنەوەی داتاکانی کێشەکە و ژمارەی دووبارەبوونەوەی، و ڕادەی توندوتیژییەکەی و ئەوەی بەدوای ئەو ڕەفتارەدا هات یان ئەو ڕووداوانەی دوای ئەو ڕوویان دا.

سێیەم: شیکردنەوەی ئەزموونی: شێوازێکە تێیدا کاریگەریی هەندێک هۆکار لەسەر ڕەفتارەکە تاقی دەکرێتەوە و جگە لە ڕاوێژکاری شیکردنەوەی ڕەفتار یان ئەوانەی لەژێر سەرپەرشتیی ڕاستەوخۆی ئەودان کەسی تر ئەنجامی نادات، ئەم هۆکارانەش بريتین لە: پشتگوێخستن- سەرنجدان- فەرمانە پەروەردەییەکان- بەهێزکەرە هەستییەکان.

دوای کۆکردنەوەی داتاکان بە یەکێک لە ڕێگاکانی پێشوو یان هەموویان، پرۆسەی شیکردنەوەی داتاکان دەست پێدەکات بۆ گەیشتن بە ئەرکی ڕەفتارەکە یان هۆکارەکەی کە رەنگە یەکێک بێت لە هۆکارەکانی خوارەوە یان کۆبوونەوەی زیاتر لە هۆکارێک:

- ڕاکێشانی سەرنج، لەوانەیە منداڵەکە لە کاتی بەکارهێنانی تەلەفۆن لەلایەن دایکیەوە بگریت و دەستبەجێ دوای تەواوبوونی پەیوەندییەکە بوەستێت.

- ڕاکردن لە ئەرکێک، لەوانەیە منداڵەکە بە دەنگی بەرز هاوار بکات هەر کاتێک داوای لێ بکرێت کێشەیەکی بیرکاری چارەسەر بکات و لە هاوارکردن بوەستێت کاتێک مامۆستاکە بۆی چارەسەر دەکات یان کاتێک پێی دەگوترێت پێویست ناکات چارەسەری بکەیت/ دەستگەیشتن بە شتێکی دڵخواز، ڕەنگە منداڵەکە لە خوشکەکەی بدات لەبەر ئەوەی شیرینی بەدەستەوەیە و بوەستێت ئەگەر پێی بدات.

- کێشەی هەستی، کە ئەوەش لە شێوازی باڵەفڕێ و ڕاوەشاندنی جەستە دەبینرێت بۆ بەدەستهێنانی بەهێزکردنی ناوەکی.

و بەپێی ئەرکی ڕەفتارییەکە، گونجاوترین شێواز بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕەفتارەکە دیاری دەکرێت کە لەلایەن ڕاوێژکاری شیکردنەوەی ڕەفتارەوە دیاری دەکرێت و لەلایەن تیمی کار و خێزانەوە هەموویان بە هەمان شێواز جێبەجێ دەکرێت لەگەڵ بەردەوامبوون لە پێوانەکردن.

بۆ دەستکاریکردنی ڕەفتار چەندین ڕێگا هەن کە گونجاوترینیان بۆ هەر بارودۆخێک لە ڕێگەی ڕاوێژکاری شیکردنەوەی ڕەفتارەوە دیاری دەکرێت، لەوانە:

دەستێوەردانی پێشەکی:

ئامادەکردنی ڤیدیۆ: لە ڕێگەیەوە ئەو چالاکییانەی داواکراوە منداڵەکە ئەنجامیان بدات نمایش دەکرێن بۆ ئەوەی لە توندیی دڵەڕاوکێی بەرکەوتن بە شتی نوێ کەم بکرێتەوە.

دەوڵەمەندکردنی ژینگە: دابینکردنی چالاکی و ئامرازەکان لە ژینگەی منداڵەکەدا بۆ خۆبەدوورگرتن لە ڕوودانی ڕەفتارەکان بەهۆی بەرکەوتن بە هاندەری نوێ.

ڕێکارەکانی هاندان و فێرکردن: بە بەکارهێنانی هاندانی گونجاو بۆ ئاستی تواناکانی منداڵەکە ئەنجام دەدرێت

دواخستنی پلەبەپلە: مەبەستمان لەوە دواخستنی پلەبەپلەیە لە پێشکەشکردنی بەهێزکەردا تا منداڵەکە بە پاڵنەرێکی زیاترەوە ئەوەی داواکراوە زیاتر بەجێبهێنێت

خشتەکانی چالاکیی وێنەیی: ژینگە و هەروەها ژینگەی کار ڕێکدەخەن

بەکارهێنانی داواکاری بۆ کارامەییە باڵاکان: داوا لە منداڵەکە دەکرێت وەڵامی ئەو پرسیارانە بداتەوە کە وەڵامەکانیان دەزانێت پاشان پشکنەرەکە دەست دەکات بە خستنەڕووی پرسیاری نوێ.

هەڵبژاردن: سەرپشککردنی منداڵەکە لە نێوان دوو ئەرک یان دوو چالاکی یان دوو بەهێزکەر

خشتەبەندیی بەکارهێنانی یاسای پریماک: گرێبەستکردن لەگەڵ منداڵەکە کە یەکێکە لە بنەماکانی بەهێزکردن و لەسەر ئەو ڕێککەوتنە بنچینە دەگرێت کە ئەگەر منداڵەکە ئەو چالاکی یان ڕەفتارەی کەمتر ئەگەری ڕوودانی هەیە زیاتر یان بەو ژمارەیەی ڕاهێنەر دیاری دەکات ئەنجام بدات، ئەوەی دەیەوێت دەستی دەکەوێت

دەستێوەردانی بنچینەگیراو لەسەر بەهێزکردن:

ڕێگای ئاڵوگۆڕی وێنە (پیکس)

ئەویش بریتییە لە سیستمێک کە تێیدا منداڵەکە ئەو وێنانە دەگۆڕێتەوە کە گوزارشت لە پێداویستییەکانی دەکەن و بەم شێوەیە منداڵەکە خۆبەخۆ پاداشت دەکرێت.

ڕاهێنان لەسەر پەیوەندیکردنی کارایی: لەسەر پەیوەندیی نێوان پەیوەندیکردن بە شێوازێکی دروست و بەدەستهێنانی بەهێزکردنی دەستبەجێ بنچینە دەگرێت بۆ نموونە: منداڵەکە بە شێوازێکی بەڕێزانە داوا بکات لە جیاتی ئەوەی بە هاوارکردن داوا بکات.

ڕێکارەکانی بەهێزکردنی جیاکاری: ڕێککەوتن لەگەڵ قوتابییەکە دەکرێت کە ئەگەر ڕەفتارەکە لە ماوەی ١٠ خولەکی تەواودا لێی دەرنەکەوێت یارییە دڵخوازەکەی دەست دەکەوێت.

کاتێک منداڵەکە دەست دەکات بە دانانی یارییەکان یان هەر شتێک دەکەوێتە دەستی لە دەمیدا، ئاڕاستەکەی دەگۆڕدرێت بە دانانی یارییەکی تایبەت بە دەم.

بەهێزکردنی بێ مەرج: ستراتیژییەکی پێشەکییە بۆ ڕێگریکردن لە ڕەفتار و بەتایبەتی بۆ ئەوانە کاریگەرە کە ئەرکی ڕەفتارەکەیان ڕاکێشانی سەرنجە و لەسەر ئەوە بنچینە دەگرێت کە مامۆستاکە منداڵەکە تێر بکات لە سەرنج و بایەخدان نەک لەسەر کردنی ڕەفتارە باشەکە بەڵکو پێش ئەوەی ڕەفتارە باشەکە ڕووبدات، بەم شێوەیەش ئەو ڕەفتارەی بەدوای ڕاکێشانی سەرنجدا دەگەڕێت دەرناکەوێت.

کۆنترۆڵکردنی پاشەکی :

کوژاندنەوە: تێیدا بەهێزکردنی ئەو ڕەفتارەی لە ڕابردوودا بەهێز دەکرا پشتگوێ دەخرێت

ڕاستکردنەوەی زیادە: ئەگەر ڕەفتاری منداڵەکە فڕێدانی کاغەز بێت لە ناو پۆلدا، ئەوا ڕاست دەکرێتەوە بەوەی ناچار بکرێت ئەوەی لە ناوەوە و دەرەوەی پۆلدا فڕێدراوە پاک بکاتەوە.

تێچووی وەڵامدانەوە: ئەمەش بەوە ئەنجام دەدرێت کە منداڵەکە لە کاتی وەڵامدانەوەی دروستدا چەند ئەستێرەیەک بەدەست دەهێنێت بە جۆرێک شتێکی دڵخواز بەدەست دەهێنێت کاتێک کۆکردنەوەی ژمارەی داواکراو تەواو دەکات و لە هەمان کاتدا کاتێک ڕەفتارێکی نەگونجاو دەکات منداڵەکە یەکێک لە ئەستێرەکان لەدەست دەدات.

کاتی دەرەکی: و دەبێتە دوو بەش، یان منداڵەکە دوور لە گرووپەکە لە هەمان شوێنی مانەوەیاندا دابنیشێت، یان لە شوێنێکدا دابنرێت بەبێ هاوڕێکانی بەڵام لەژێر سەرپەرشتیی پسپۆڕدا و مەرجەکانی ئاسایش و سەلامەتی بۆ منداڵەکە بەردەست بێت.

ڕێگریکردن و داخستنی وەڵامدانەوە: ئەوەش بە وەستان لە بەهێزکردنی ڕەفتارێک کە پێشتر بەهێز دەکرا ئەنجام دەدرێت وەک ئەوەی دایکەکە پەیوەندییەکە کۆتایی پێ نەهێنێت کاتێک منداڵەکە دەگریت، بەم شێوەیەش پلەبەپلە لە کاتی بەدەستنەهێنانی وەڵامدانەوە لەلایەن دایکەوە گریانەکە کەم دەبێتەوە.

پرۆسەی دەستکاریکردنی ڕەفتار خێرا نییە و لە چەند خولەکێکدا تەواو نابێت، بەڵکو بەرهەمی ماندووبوون و کارێکی ورد و ڕێکخراوە لەلایەن ئەو تیمەی دەوروبەری منداڵەکەوە جا لە ماڵەوە بێت یان ئەو شوێنەی کە خزمەتگوزارییەکان پێشکەش دەکات.

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.