چی؟ لەکوێ؟ چۆن؟ بۆچی؟ ڕێکخستنی ژینگەی پۆل

ڕەنگە حاڵی هەندێک لە قوتابیانی خاوەن پێداویستیی تایبەت و بەتایبەت ئەوانەی دەستنیشانکراون بە تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم "چی بکەم؟ بۆ کوێ بچم؟ و چۆن ئەوە بکەم؟ بۆچی ئەوە بکەم؟" بێت کاتێک دەچنە ناو ژینگەی نوێی فێرکارییەوە و نازانن یان تێناگەن چییان لێ داواکراوە.

کار لەگەڵ قوتابیانی خاوەن تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم و تێکچوونە گەشەییە هاوشێوەکان دەکەم، یەکێک لە گرنگترین پراکتیزە خۆپارێزییەکان کە لە پۆلەکەمدا جێبەجێی دەکەم بریتییە لە پراکتیزەی ڕێکخستنی ژینگەی پۆل. ئەم پراکتیزانە یەکێکن لە گرنگترین بەرنامە چارەسەرییە گشتگیرەکان بۆ کەسانی خاوەن ئۆتیزم و ئەوەیە کە بە سیستەمی تیتش TEACCH ناسراوە.

ڕێکخستنی ژینگەی پۆل بە لایەنێکی گرنگ دادەنرێت لە کۆنتڕۆڵکردنی ڕەفتارەکانی قوتابیاندا. زۆرێک لە توێژینەوە و لێکۆڵینەوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە ڕێکخستن و دیسپلینی پۆل فاکتەری ئەرێنی هەیە چونکە سنوورێک بۆ دەرکەوتنی ڕەفتارە نەخوازراوەکان دادەنێت و قوتابی ئامادە دەکات بۆ پێشبینیکردنی ئەوەی لە ماوەی ڕۆژی خوێندندا ڕوودەدات. لە ژینگەی فێرکاریی پۆلی ڕێکخراودا، قوتابی بە شێوازێکی ئاسان و نەرم لە پۆلدا دەجووڵێتەوە بەهۆی ڕوونیی ڕۆتین و ڕوونیی هەندێک نیشانەی بینراو کە لە ڕێگەیانەوە دەتوانێت لە ژینگەی فێربوون تێبگات و بە شێوەیەکی خێراتر کارامەییەکان بەدەستبهێنێت.

بەکارهێنانی ئەم پراکتیزەیە ئەمانەی خوارەوە لەخۆدەگرێت:

١. دابەشکردنی پۆل و ڕێکخستنی ڕووبەرەکان

٢. بەکارهێنانی کارتەکانی گواستنەوە

٣. ئاسانکردنی دەستڕاگەیشتن بە کارتەکانی یارمەتی و داواکاری کە لەسەر مێزەکە جێگیرکراون.

٤. ڕێکخستنی شێوازەکانی پێشکەشکردنی چالاکییەکان

٥. خشتە بینراوەکان بۆ هەر قوتابییەک و دانانی ناو و وێنەکەی لەسەر خشتەکە، و ڕۆژی خوێندنی بە شێوەیەکی بینراو و ڕێکخراو لە خشتەکەدا

٦. خشتەکانی چالاکییەکان

٧. خشتەیەکی کاتیی ڕوون

٨. بەکارهێنانی کاتگر

٩. دروستکردنی ڕۆتینێکی دیاریکراو وەک شێوازی جووڵەی قوتابی لە پۆلدا و شێوازی چوونی بۆ لای خشتەکەی دوای هەر ئەرکێکی فێرکاری و دوای یاری و بەم شێوەیە.

١٠. ڕێکخستنی ڕووبەرەکان لە پۆلدا وەک دانانی شریتی لکێنەر بە ڕەنگێکی دیاریکراو کە سنووری هەر گۆشەیەکی فێرکاری و سنووری ناوچەی یاریی دیاریکراو دەستنیشان بکات.

١١. سیستەمی کار، نموونە / کاتێک قوتابی لە بەیانیدا دەچێتە پۆلەوە دەزانێت چۆن ڕوو لە خشتەکەی بکات و بۆ کام ناوچەی فێربوون بچێت و ئەو مامۆستایەی بەرپرسیارە لە کارەکە.

١٢. دانانی دوو سەبەتە لە دەستەڕاست و چەپی قوتابییەکە بۆ ئاسانکردنی تێگەیشتن لە دەستپێکردنی ئەرکەکە لە ڕێگەی دەرهێنانی چالاکییەکە لە سەبەتەی دەستەڕاست و دانانی لە سەبەتەی دەستەچەپ دوای تەواوکردنی.

١٣. فێرکردنی بینراو ئەوەش بە بەکارهێنانی بەڵگە و هێما بینراوەکان لەگەڵ بوونی وشەکانیاندا.

بەکارهێنانی ئەم پراکتیزانە کاریگەریی ئەرێنی هەیە لە بەرهەمدارترکردنی ژینگەی فێرکاری، چونکە ئەوان:

١. یارمەتی قوتابیانی خاوەن تێکچوونی ئۆتیزم دەدەن پێشبینی ئەوە بکەن کە لە ماوەی ڕۆژەکەدا چی ڕوودەدات یان لە هەفتەی خوێندندا چی ڕوودەدات.

٢. پرۆسەی پەیوەندیکردن لەگەڵیاندا بە شێوەیەکی ڕێکخراو ئاسان دەکەن تاوەکو لە ڕێگەیەوە لەو زانیارییانە تێبگەن کە پێشکەشیان دەکرێت.

٣. ئەگەری ڕوودانی کێشە ڕەفتارییەکان کەم دەکەنەوە کە لە ئەنجامی گۆڕانکاریی لەناکاوی ڕۆتین دروست دەبن و بەڕێوەچوونی پرۆسەی پەروەردەیی بە شێوەیەکی ڕێکخراو.

کاتێک قوتابی دەزانێت چی و لەکوێ و چۆن، و بۆچی، پرۆسەی فێرکردنی ئاسانتر و باشتر دەبێت بۆ خۆی و بۆ مامۆستاکەی.

نووسینی: مامۆستا ڕەهەف ئەلسوبحی

پێداچوونەوەی: د. فەیسەڵ ئەلنەمری

سەرچاوەکان

کتێبی چارەسەری ئۆتیزم وەفا ئەلشامیSam, A., & AFIRM Team. (2015). Visual supports. Chapel Hill, NC: National Professional Development Center on Autism Spectrum Disorder, FPG Child Development Center, University of North Carolina. Retrieved from http://afirm.fpg.unc.edu/visual-supports

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.