چۆنیەتی پێوانی ئاستی پێشکەوتنی قوتابییان لە پلانی پەروەردەیی/فێرکاریی تاکەکەسی؟

کاتێک لەگەڵ کەسانی خاوەن کەمئەندامی کار دەکەین، ئاستی پێشکەوتنیان لەو ئامانجانەی بۆیان دانراون دەپێوین چونکە بڕیارەکانمان بەرامبەر بە بەرنامەی چارەسەری دیاری دەکەن. رەنگە ئەم ڕەفتارانە ئەو ڕەفتارانە بگرنەوە کە دەمانەوێت کەمیان بکەینەوە وەک: هاوارکردن، تەقینەوەی تووڕەیی، ئازاردانی خۆ، یان ئەو ڕەفتارانەی دەمانەوێت زیادیان بکەین وەک: داواکردن، فێربوونی خوێندنەوە، و ژماردن. لە سەرەتای قۆناغی کۆکردنەوەی داتاکاندا سەرەتا ڕەفتاری ئامانجدار لە زاراوەیەکی شیاوی پێواندا دادەنێین. بۆ نموونە کاتێک دەگوترێت: فەهد هاوار دەکات، لێرەدا ڕەفتاری ئامانجدار ڕوون نییە! بەڵام کاتێک دەگوترێت: فەهد بە بەردەوامی بۆ ماوەی ١٠ خولەک هاوار دەکات، لێرەدا ڕەفتارەکە ڕوونتر و وردتر دەبێتەوە.

ئەم داڕشتنە یارمەتی هەر کەسێک دەدات کە داتا کۆدەکاتەوە بۆ زانینی ئەوەی چی پێویستە بپێورێت و چی نابێت بپێورێت تا بتوانین دڵنیا بین لە وردی و جێی متمانەیی داتاکانمان. پاشان ڕەفتارە ئامانجدارەکان بە بەکارهێنانی چەندین شێوازی جیاواز دەپێوین. ئەمەش توانامان پێدەدات دیاری بکەین کە ئایا ئەو رێکارانەی دامانناون کاریگەریی خوازراویان هەبووە یاخود نا. شیکردنەوەی ڕەفتار دەکەین و هەڵسەنگاندن بۆ کارایی بەرنامەکە دەکەین لەسەر بنەمای ئەو داتایانەی کۆیان دەکەینەوە، لە وتارەکەماندا هەندێک لە ڕێگاکانی کۆکردنەوەی داتا دەخەینە ڕوو.

نموونەکانی پێوانی ناڕاستەوخۆی ڕەفتار:

- دووبارەبوونەوە، کە بریتییە لە ژمارەی جارەکانی ڕوودانی ڕەفتار

کاتێک دەمانەوێت ڕوودانی ڕەفتاری خوازراو زیاد بکەین وەک: ڕەفتاری داواکردنی یارمەتی، دەست دەکەین بە ژماردنی ژمارەی ئەو جارانەی منداڵەکە لە کاتی ئەنجامدانی ئەرکی نووسیندا داوای یارمەتی دەکات.

و کاتێک دەمانەوێت ڕوودانی ڕەفتاری نەخوازراو کەم بکەینەوە وەک: گریان، دەست دەکەین بە ژماردنی ژمارەی ئەو جارانەی منداڵەکە دەگری.

ئەم ڕێگایە بەکاردێت ئەگەر تێبینییەکە لە کاتێکەوە بۆ کاتێکی تر جێگیر بێت و ئەگەر ئەو دەرفەتەی بۆ ڕوودانی ڕەفتارەکە لەبەردەستدایە لە کاتێکەوە بۆ کاتێکی تر یەکسان بێت.

- تێکڕا، کە بریتییە لە دووبارەبوونەوەی ڕەفتاری قوتابی لە ماوەیەکی کاتیی دیاریکراودا

کاتێک دەمانەوێت بۆ نموونە ڕەفتاری داواکردن زیاد بکەین: ئەگەر منداڵەکە بیەوێت پارچە پسکویتی دڵخوازی خۆی دەستکەوێت و لە ماوەی ٥ خولەکدا ١٥ جار داوای کردبێت، ئەوا تێکڕای ڕەفتارەکەی دەکاتە ١٥ ÷ ٥ = ٣ وەڵامدانەوە لە خولەکێکدا، و ئەگەر منداڵەکە لە ماوەی ٥ خولەکدا وەڵامی دە پرسیاری بە دروستی دابێتەوە ئەوا تێکڕای ڕەفتارەکەی دەکاتە ١٠ ÷ ٥ = ٢ وەڵامدانەوە لە یەک خولەکدا.

و کاتێک دەمانەوێت ڕەفتارێکی نەخوازراو کەم بکەینەوە وەک هەستان لەسەر کورسی، چاودێریی ڕەفتارەکە لە ماوەی ٣٠ خولەکدا دەکەین، ئەگەر ڕەفتارەکە ١٠ جار ڕوویدا ئەوا تێکڕای ڕەفتارەکەی دەکاتە ٣٠ ÷ ١٠ = ٣ جار.

- ماوەی کاتی، کە بریتییە لەو ماوەیەی قوتابی لە ئەنجامدانی ڕەفتارێکدا بەسەری دەبات.

بۆ نموونە زیادکردنی ڕەفتارێکی خوازراو: خوێندنەوەی پەڕتووکێک لەلایەن منداڵەوە بۆ ماوەی ١٠ خولەک.

بۆ نموونە کەمکردنەوەی ڕەفتارێکی نەخوازراو: گریانی منداڵ بۆ ماوەی ١٥ خولەک.

نموونەکانی پێوانی ڕاستەوخۆی ڕەفتار:

ئەم نموونانەی شێوازەکانی پێوانی ڕاستەوخۆ لەگەڵ جۆری دیاریکراو لە ڕەفتارەکاندا بەکاردێن، هەندێک ڕەفتار هەن کە ڕەنگە نەچنە ناو ئەم جۆرە پێوانەوە.

- مەودای کاتیی بەشی، کە بریتییە لە پێوانی ئەوەی کە ئایا ڕەفتارەکە لە ماوەیەکی کاتیی دیاریکراودا ڕوویداوە یان نەڕوویداوە.

نموونە: دەتوانیت ڕۆژەکە دابەش بکەیت بۆ مەودای کاتی وەک ٣٠ خولەک، دەتوانیت لە کاغەزی داتاکاندا ئاماژە بەوە بکەیت کە ئایا ڕەفتارە کێشەدارەکە لە هەر کاتێکدا لە ماوەی ئەم ٣٠ خولەکەدا دەرکەوتووە یاخود نا. بیرۆکەکە بۆ ئەوان ئەوە دەبێت کە بە تێپەڕبوونی کات ماوەی کەمتر و کەمتریان لە ڕەفتاری کێشەدار هەبێت.

ئەگەر ڕەفتارەکە بە شێوەیەکی دووبارەبووەوە و بۆ ماوەیەکی کورت ڕووبدات مەودای کاتیی وەک چرکە بەکاردێنین، و ئەگەر ڕەفتارەکە بە شێوەیەکی دووبارەبووەوە ڕوونەدات بەڵام بۆ ماوەیەکی درێژ ڕووبدات ئەوا مەودای کاتیی درێژ وەک خولەک بەکاردێنین.

- مەودای کاتیی تەواو، کە بریتییە لە پێوانی ئەوەی کە ئایا ڕەفتارەکە بۆ مەودایەکی تەواو ڕوویداوە یان نا.

نموونە: منداڵەکەت کێشەی هەیە لە بەردەوامبوون لەسەر ئەرک لە کاتی ئەنجامدانی ئەرکەکانی قوتابخانەدا. دەتوانیت بە ٣٠ خولەک دەست بە تێبینیکردن بکەیت و دابەشی بکەیت بۆ ٥ ماوەی کاتی و چاودێری ئەو ماوەیە بکەیت کە ڕەفتارەکەی بە تەواوی تێدا ڕوودەدات، ئایا ڕەفتارەکە لە ٣ ماوەی تەواودا ڕوودەدات یان دوو ماوە یان ڕوونادات.

- تۆمارکردنی نموونەی کاتیی کتوپڕ، کە بریتییە لە پێوانی ڕەفتار لە ساتەوەختە دیاریکراوەکاندا.

نموونە: دەتەوێت منداڵەکەت یارییەکان کۆبکاتەوە بەڵام ناتەوێت بە درێژایی کات سەیری بکەیت. لە ساتەوەختی دیاریکراودا لە کاتی گونجاودا سەیری دەکەیت تا بزانیت ئایا یارییەکانی کۆدەکاتەوە یاخود نا. تێبینیکەر تەنیا لە کاتی تەواوبوونی هەر مەودایەکی کاتیدا ڕوودان یان نەڕوودانی ڕەفتارەکە تۆمار دەکات.

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.