سیندرۆمی داون چییە؟

سیندرۆمی داون چییە؟

سیندرۆمی داون تێکچوونێکی بۆماوەیییە کە تێیدا کەسەکە کڕۆمۆسۆمێکی زیادەی هەیە، بە جۆرێک کۆرپەلەی ئاسایی بە ٤٦ کڕۆمۆسۆمەوە لەدایک دەبێت، لە کاتێکدا منداڵی خاوەن سیندرۆمی داون بە نوسخەیەکی زیادەی یەکێک لەم کڕۆمۆسۆمانە لەدایک دەبێت، کە ئەویش کڕۆمۆسۆمی ٢١ـە. ئەمەش دەبێتە هۆی ئاستەنگیی ژیری و جەستەیی بۆ منداڵەکە.

جۆرەکانی سیندرۆمی داون:

٣ جۆر لە سیندرۆمی داون هەیە:

- سێیەمیی کڕۆمۆسۆمی ٢١: باوترین جۆرە، کە تێیدا کڕۆمۆسۆمی ٢١ زیادە، بەم شێوەیە ٣ نوسخە لە کڕۆمۆسۆمی ٢١ لە خانەکەدا دەبێت لەبری دوو کڕۆمۆسۆم وەک مرۆڤی ئاسایی.

- سیندرۆمی داونی گواستنەوەی کڕۆمۆسۆمی: لە ئەنجامی دابەشبوونی تەنها بەشێک لە کڕۆمۆسۆمی ٢١ و لکانی بە کڕۆمۆسۆمێکی ترەوە دروست دەبێت.

- سیندرۆمی داونی مۆزایکی: کاتێک ڕوودەدات کە کڕۆمۆسۆمی ٢١ لە هەندێک خانەی دیاریکراودا زیاد بێت نەک لە هەموویاندا.

کاریگەریی سیندرۆمی داون:

سیندرۆمی داون کاریگەری لەسەر چەندین فەرمانی ڕەفتاری و مەعریفی دروست دەکات، و ئەم کاریگەرییە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت؛ هەندێکیان دەتوانن بە تەنیا بژین، و هەندێکی تریان بە درێژایی ژیانیان پێویستیان بە هاوکاری دەبێت لە چاودێریکردنی خۆیاندا.

هۆکارەکان:

کڕۆمۆسۆمی ٢١ی زیادە دەبێتە هۆی ئەو سیفەتە جەستەییانە و ئاستەنگە گەشەییانەی کە کاریگەری لەسەر کەسانی خاوەن سیندرۆمی داون دروست دەکەن. توێژەران دەزانن کە سیندرۆمی داون لە ئەنجامی کڕۆمۆسۆمێکی زیادەوەیە، بەڵام هیچ کەس بە تەواوی دڵنیا نییە لە هۆکاری ڕوودانی سیندرۆمی داون یاخود ژمارەی ئەو هۆکارە جیاوازانەی کە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە ڕێژەی تووشبووندا.

یەکێک لەو هۆکارانەی ڕەنگە مەترسیی لەدایکبوونی منداڵێکی خاوەن سیندرۆمی داون زیاد بکات، تەمەنی دایکەکەیە؛ ئافرەتێکی تەمەن ٣٥ ساڵ نزیکەی یەک دەرفەتی لە هەر ٣٥٠ دەرفەتێکدا هەیە بۆ بوونی منداڵێکی خاوەن سیندرۆمی داون. ئەم دەرفەتە کەم کەم زیاد دەکات بۆ یەک لە هەر ١٠٠ کەسێک لە تەمەنی نزیکەی ٤٠ ساڵیدا، و نزیکەی یەک لە هەر ٣٠ کەسێک لە تەمەنی ٤٥ ساڵیدا.

سیفەتە جەستەییەکان:

- دەموچاوی تەخت

- لووتی بچووک

- چاوی شێوە بادامیی لار

- ملی کورت

- گوێی بچووک

- دەست و پێی بچووک

- یەک هێڵ بە درێژایی لەپی دەستدا

- پەنجە تووتەی بچووک کە هەندێک جار بەرەو پەنجە گەورە دەچەمێتەوە

- لاوازیی ماسوولکەکان یان جومگەی شل

- باڵاکورتی

کێشە تەندروستییەکان:

زۆرێک لە کەسانی خاوەن سیندرۆمی داون لە سیفەتەکانی دەموچاودا لێک دەچن، لەگەڵ ئەوەشدا کێشە تەندروستییەکان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن.

ئەمانەی خوارەوە هەندێک لە باوترین کێشە تەندروستییەکانن لە نێوان منداڵانی خاوەن سیندرۆمی داوندا:

- لەدەستدانی بیستن

- وەستانی کاتیی هەناسەدان لە کاتی خەودا

- هەوکردنی گوێ

- نەخۆشییەکانی چاو

- نەخۆشییەکانی دڵ لە کاتی لەدایکبوونەوە

چارەسەر:

سیندرۆمی داون حاڵەتێکە کە کەسەکە بە درێژایی ژیانی لەگەڵیدا دەژی. دەستێوەردانی پێشوەختە زۆرجار یارمەتی کۆرپە و منداڵانی خاوەن سیندرۆمی داون دەدات بۆ باشترکردنی تواناکانی جەستەیی و ژیرییان. زۆربەی ئەم خزمەتگوزارییانە سەرنج دەخەنە سەر یارمەتیدانی منداڵان بۆ پەرەپێدانی تەواوی تواناکانیان و ئەم خزمەتگوزارییانە چارەسەری ئاخاوتن و گۆکردن، چارەسەری پیشەیی، و چارەسەری سروشتی دەگرێتەوە.

سەرچاوەکان:

.https://www.webmd.com/children/understanding-down-syndrome-basics#2

.https://www.cdc.gov/ncbddd/birthdefects/downsyndrome.html

.https://www.nads.org/resources/facts-about-down-syndrome/

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.