ئەوەی ٣٠ کەسی تووشبوو بە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەم سەرنجی دەیانەوێت بیزانیت

ئەگەر تۆ باوانی منداڵێکی تووشبوو بە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەم سەرنجی بیت، بە ئەگەری زۆرەوە زۆر ئاگاداری حوکمەکانی کەسانی تر و تێڕوانینیانیت بۆ منداڵەکەت، بەتایبەت کاتێک هەوڵ دەدەیت باشترین ڕێگە بدۆزیتەوە بۆ پەروەردەکردنی.

لەوانەیە هەندێک کەس حوکم بەسەر پەروەردەکردنی منداڵەکەتدا بدەن و بانگەشەی ئەوە بکەن کە پێویستت بەوەیە تەمبێی بکەیت، لە کاتێکدا هەندێکی تر منداڵەکەت بە "شەیتان" یان "لە کۆنترۆڵ دەرچوو" وەسف دەکەن.

بەبێ گوێدانە لێکدانەوەکە، هەندێک جار وا دەردەکەوێت کە خەڵک جێگەیەکی کەم بۆ هاوسۆزی و میهرەبانی بەرامبەر تووشبووانی تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەم سەرنجی دەهێڵنەوە. جێگەی دڵتەنگییە وا بیر بکەینەوە کە منداڵانی تووشبوومان بە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەم سەرنجی گەورە دەبن لە کاتێکدا باوەڕیان وایە کە ئەوان "خراپەکارن". ئێمە پێویستە یارمەتییان بدەین لە گۆڕینی تێڕوانینیان بۆ خۆیان.

وەک باوان، مەیلمان هەیە بە ناوی منداڵەکانمانەوە قسە بکەین، بەڵام منداڵەکانمان دەنگی خۆیان و پەیامی خۆیان هەیە بۆ هاوبەشکردن.

بۆیە پرسیار لە ٣٠ منداڵ کرا دەربارەی یەک شت کە هیواداریت خەڵک دەربارەی تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەم سەرنجی تێیبگەن؟ وەڵامەکان لە منداڵانی کەمتر لە تەمەنی ٦ ساڵانەوە تا خوێندکارانی زانکۆ هاتن.

ئەمە وەڵامەکانیان بوو بە وشەکانی خۆیان:

"هیوادارم خەڵک بە شێوەیەکی نەرێنی مامەڵە لەگەڵ فرەجووڵەییەکەمدا نەکەن."

"من بە سادەیی ناتوانم کۆنترۆڵی خۆم بکەم. ئەم نەبوونی کۆنترۆڵە لە زۆربەی ڕۆژەکاندا هەستی شکستخواردووم پێ دەبەخشێت."

"کاتێک دەرمانەکانم دەخۆم، دەزانم کە زیاتر دادەنیشم و کارەکان خێراتر تەواو دەکەم. لەوانەیە بڵێیت ئەوە ژیرترم دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا، کاتێک دەیخۆم، زۆر پێناکەنم یان گاڵتە ناکەم، و هەستی گۆرانی وتنم بۆ نایەت، و هەست بە سۆز دەکەم. ئەگەر لە جێگەی من بوویتایە، پێت باشتر بوو ژیر بیت یان دڵخۆش؟"

"کاتێک منداڵ بووم هیوام دەخواست خەڵک تێبگەن کە ناتوانم بوەستم. نەمدەتوانی مێشکم لە بازدان بوەستێنم هەروەک چۆن نەمدەتوانی لێدانی دڵم یان هەناسەدانی سییەکانم بوەستێنم. و ئەوە بۆ من بێزارکەر بوو هێندەی کە بۆ ئەوانیش بێزارکەر بوو."

"هیوادارم خەڵک بزانن چەندە بە سەختی هەوڵ دەدەم بۆ پاراستنی پابەندبوون."

"تەنها هیوادارم درک بەوە بکەن کە من پێویستم بە جووڵەیە."

"هیوادارم خەڵک تێبگەن کە من منداڵێکی خراپ نیم."

"ناتوانم لە دووبارەکردنەوە بوەستم کاتێک دەجووڵێم."

"هەوڵ دەدەم بەدڕەفتار نەبم."

"کاتێک لێم دەپرسیت بۆچی چێژ لە فێربوونی زیاتر وەرناگرم. و لەوانەیە وا بیر بکەیتەوە کە پێویستم بە سەیرکردنی شتەکە هەیە بۆ جارێک یان دوو جار بۆ ئەوەی لەبەری بکەم. ئەوەی درکی پێ ناکەیت ئەوەیە کە کاتژمێری زۆرم پێ دەچێت بۆ ئەوەی سەرەتا مێشکم هێور بکەمەوە، و بۆ ئەوەی بتوانم بە پێی پێویست سەرنج بدەم تا بتوانم سەیری ئەو شتە بکەم کە دەبێت لەبەری بکەم."

"بۆم سەختە لەبیرم بێت کە ئایا شامپۆ یان نەرمکەرەوەم لە قژم داوە. ئایا بەڕاستی ئەوەم کردووە؟ ئایا جارێکی تر بیکەمەوە؟ ئایا لەبیرم بوو سابوون لە جلشۆرەکەدا دابنێم؟"

"هیوادارم خەڵک بزانن کە چەندە زیرەکم."

"هیوادارم خەڵک لێم تێبگەن."

"ناتوانم وای لێبکەم مێشکم بوەستێت، من کۆنترۆڵی ناکەم."

"پێویستم بە بیستنی مۆسیقا بە دەنگی بەرز هەیە بۆ نقوومکردنی مێشکە پێشبڕکێکەرەکەم. بە خێرایی قسە دەکەم چونکە دەمەوێت هەموو شتێک دەرببڕم، و ئەگەر خەڵک گوێ بگرن و کارلێک بکەن دەتوانم بە ئاسانی لەسەر ڕێڕەوەکە بمێنمەوە. کاتێک لە قوتابخانەوە دەگەڕێمەوە ماڵەوە، "سندووقی ئامرازەکانی لێهاتووییەکانی خۆگونجاندن" نزیکەی بەتاڵە. پێویستم بە کشانەوە و پشوودانە. لە کاتی سەیرکردنی تەلەڤزیۆندا، ڕاوەشاندن و بازدان یارمەتیم دەدات بەدواداچوون بۆ ئەوە بکەم کە ڕوودەدات. هەروەها پێویستم بە ژێرنووسە لە هەموو زنجیرەیەکدا."

"مێشکم بە چالاکی دەتەقێتەوە، و سەرنجدان سەختە؛ و ئەمە وا لە جەستەم دەکات پێویستی بە جووڵە بێت."

"مێشکم وای لێ دێت وەک ئەوەی ڕشاندنەوەی بێت."

"[نیشانەکانم دەمخەنە دڵەڕاوکێوە]. هیوادارم خەڵک زیاتر لێتێگەیشتوو بن کاتێک ڕووبەڕووی کاتی سەخت دەبمەوە."

"هیوادارم خەڵک تێبگەن کە هەمیشە مەبەستم ئەوە نییە ئەو شتانە بڵێم کە دەیانڵێم. هێندە بیرۆکەم لە سەرمدا هەیە کە هەندێک جار شتەکان لە دەمم دێنە دەرەوە چ بمەوێت یان نا."

"هیوادارم خەڵک بوەستن لە وەسفکردنی وەک تێکچوونێک. من جیاوازم، مێشکم بە شێوەیەکی جیاواز کار دەکات، ئەوە بەو مانایە نییە کە خراپە یان هەڵەیە."

"هیوادارم خەڵک تێبگەن کە من تەمبەڵ نیم [و من] گرنگی بە بەرپرسیارێتییەکانم دەدەم. مێشکم بریتییە لە هەزار شوێن لە یەک شوێندا."

"کێشەکە ئەوەیە کە مێشکم هەمیشە لە یەک کاتدا لە ملیۆنێک شوێندایە و من بە ئاسانی شتەکانم لەبیر دەچێت چونکە هەمیشە گەلێک شت لە سەرمدا ڕوودەدەن و لەگەڵ بوونی ئەو هەموو شتە لە مێشکمدا نزیکەی مەحاڵە بڕیار بدەم لەسەر ئەوەی دەبێت چی لەبیر بێت و دەبێت چی لەبیر بکەم. شتێکی تر کە زیادی دەکەم ئەوەیە کە من "گەمژە" نیم. من زۆر باشم لە چارەسەرکردنی کێشەکاندا، بەڵام کێشەکەم لەبەرکردنە. هەموو بابەتەکانی خوێندن پێویستیان بە لەبەرکردنە و ناگەنە چارەسەری کێشەکانی ژیانی ڕاستەقینە، و ئەوەش ئەوەیە کە من تێیدا باڵادەستم."

"من لە تاقیکردنەوەکانی بەدەستهێنانی خوێندندا خراپم."

"من بەڕاستی هەوڵ دەدەم، بەڵام زۆربەی خەڵک وا بیر دەکەنەوە کە تەمبەلم."

"هیوادارم هەموو ئەو شتانەم لەبیر بێت کە تەنانەت نەمزانیوە لەبیرم چووە... وەک لەبیربوونی ڕادەستکردنی ئەرکەکانی ماڵەوە."

"ڕقم لە ئەرکی ماڵەوەیە. هەموو ڕۆژەکەم لە قوتابخانە بە نووسین بەسەر برد، بۆچی لە ماڵەوە بنووسم؟ کاتی ماڵەوە کاتی پشوودانە."

"هیوادارم مامۆستاکانم تێبگەن کە ناتوانم کۆنترۆڵی جووڵەم بکەم لە پۆلدا. دادپەروەرانە نییە بکەومە کێشەوە بەهۆی شتێکەوە کە ناتوانم کۆنترۆڵی بکەم. هەندێک جار ئەمە شتێکی باشە چونکە هەمیشە وزەیەکی زۆرم هەیە بۆ تەواوکردنی ئەرکەکان. تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەم سەرنجی خراپ نییە."

"دەمەوێت ڕەفتاری باش بکەم، بەڵام مێشکم هەندێک جار پێم دەڵێت وا نەکەیت. من هەستی بەڕاستی گەورەم هەیە و مەبەستم نییە تووڕە ببم کاتێک شتەکان بەو شێوەیە ناڕۆن کە دەمەوێت."

"مەبەستم نییە ڕەفتاری خراپ بکەم. پێویستم بە لێکتێگەیشتن و یارمەتیدانە."

"گرنگ نییە چەندە بە سەختی هەوڵ دەدەیت سەرنجت بخەیتە سەر ئەوەی لە دەوروبەرت ڕوودەدات، هەموو شتەکە تێکەڵە چونکە سەرنجت لە هەمان کاتدا لەسەر هەموو شتێکی ترە. هەندێک جار هەست دەکەم سەرم دەتەقێتەوە چونکە هەموو شتێک زۆر بە خێرایی و لە هەمان کاتدا ڕوودەدات و ناتوانم ئەو شتە هەڵبژێرم کە دەبێت کار بکات و ئەوانی تر بکوژێنمەوە. هەروەک کاتێک هەوڵ دەدەم بخوێنمەوە، بەڵام لەبیرم نییە چیم خوێندووەتەوە چونکە لە هەمان کاتدا بیر لە بیرکاری و زانست و نانی نیوەڕۆ و پشوو دەکەمەوە. زۆر شتم لەبیر دەچێت، بۆ نموونە ئەگەر باوکم داوام لێبکات بچم شتێک لە ژوورەکەمەوە بهێنم، من لەبیرم نییە بۆچی لەوێم و دەبێت بگەڕێمەوە و بپرسم چونکە گوێم لێبوو کە وا دانرابوو سەرکەوم بەڵام دوای ئەوە بەڕاستی بیر لە شتی تر دەکەمەوە و هۆکارەکەم لەبیر چوو."

بە دەستکارییەوە وەرگێڕدراوە

https://themighty.com/2017/10/kids-adhd-what-to-know/

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.