بۆ خێزانەکان

ڕاهێنان لەسەر بەکارهێنانی تەوالێت

٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١

فێرکردنی منداڵەکەت کە چۆن تەوالێت بە شێوەیەکی دروست بەکاربهێنێت رەنگە ئەرکێک بێت کە کات و ئارامگرییەکی زۆری بوێت، جا منداڵەکە لە خاوەن نیشانەکانی تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم بێت یان نا. بەڵام ئەگەر منداڵەکەت لە خاوەن نیشانەکانی تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم بێت، ڕەنگە پرۆسەی ڕاهێنانی بەکارهێنانی تەوالێت کاتێکی زیاتری پێبچێت و هەندێک ئاستەنگی تایبەتی لەگەڵدا بێت.

هەندێک لە نیشانە گونجاوەکان بۆ دەستپێکردنی ڕاهێنان لەسەر تەوالێت:

- ئەگەر منداڵەکەت دەستی کرد بە درککردن بە پێویستیی ڕۆشتن بۆ تەوالێت.

- ئەگەر تێبینی گۆڕانکاریت لە شێوازی ڕەفتاری منداڵەکەتدا کرد، وەک دەرکەوتنی بێزاری یان سەرقاڵی کاتێک جلەکانی تەڕ یان پیس دەبن.

- ئەگەر تێبینی ئەوەت کرد کە منداڵەکەت درک بەوە دەکات کە دەستی پێکردووە / تەواو بووە لە میزکردن یان پیساییکردن.

- ئەگەر منداڵەکەت ئارەزووی لە بەکارهێنانی تەوالێت نیشان دا یان خۆی بەبێ ئەوەی داوات لێبکات بەکاری هێنا.

- مانەوەی منداڵەکە بەبێ میزکردن بۆ ماوەی لانی کەم دوو کاتژمێر لەسەر دایبی.

- ئەگەر منداڵەکەت بە وشە یان ئاماژە پێتی ڕاگەیاند کاتێک لە دایبییەکەیدا میز یان پیسایی دەکات.

- ئەگەر منداڵەکەت بە وشە یان ئاماژە پێش میزکردن یان پیساییکردن پێتی ڕاگەیاند، ئەوا ئامادەیە بۆ ڕاهێنان لەسەر بەکارهێنانی تەوالێت.

- ئەگەر حەزی لە لەبەرکردنی دایبی نییە، رەنگە هەوڵ بدات ڕایکێشێت کاتێک تەڕ یان پیس دەبێت

تێبینی: مەرج نییە هەموو ئەم نیشانانە لە منداڵەکەتدا هەبن.

ئەو شتانەی پێویستە پێش دەستپێکردنی ڕاهێنانی تەوالێت لەبەرچاو بگیرێن:

دۆخی جەستەیی: دڵنیابە لەوەی کە منداڵەکە بەدەست هیچ کێشەیەکی تەندروستییەوە نانالێنێت بۆ نموونە: کێشەی میزڵدان یان ڕیخۆڵە یان زەحمەتی کۆنتڕۆڵکردنی پرۆسەی دەرهاویشتن. لە کاتی بوونی کێشەی تەندروستیدا، ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ پێشنیار دەکرێت.

زمان و پەیوەندیکردن: زۆرێک لە منداڵانی خاوەن تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم ڕووبەڕووی ئاستەنگی دەبنەوە لە تێگەیشتن لە زمان و بەکارهێنانیدا. بۆ نموونە: میز - پیسایی - خاوێن - تەڕ - پیس.

داکەندنی جلوبەرگ: هەندێک لە منداڵانی خاوەن تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم زەحمەتی دەبینن لە داگرتنی پانتۆڵەکانیان بۆ خوارەوە یان بەرزکردنەوەیان بۆ سەرەوە.

ترسەکان: هەندێک لە منداڵانی خاوەن تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم لە دانیشتن لەسەر کورسیی تەوالێت یان بیستنی دەنگی سەیفۆن دەترسن. دەکرێت منداڵەکەت بە بەکارهێنانی خشتەیەکی بینراو ڕابهێنیت لەسەر تەوالێت و بیکەیتە بەشێک لە

ڕۆتین و ئەمەش یارمەتی کەمکردنەوەی ترسەکانی منداڵەکەت دەدات.

تێبینی: ڕەنگە هەندێک لە منداڵانی خاوەن تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم درک بەوە نەکەن کە پێویستیان بە چوونە بۆ تەوالێت یان جلەکانیان تەڕ یان پیس بووە.

بەکارهێنانی تەوالێتی جیاواز: هەندێک لە منداڵانی خاوەن تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم فێری ڕۆتینی تەوالێت دەبن لە ماڵەوە یان قوتابخانە، بەڵام زەحمەتی دەبینن لە گشتاندنی ئەم لێهاتووییە لە شوێنەکانی تردا وەکو: تەوالێتە گشتییەکان.

دەستپێکردنی ڕاهێنان لەسەر بەکارهێنانی تەوالێت:

ڕێنماییەکانی خوارەوە دەتوانن یارمەتیدەر بن لە ڕاهێنان لەسەر بەکارهێنانی تەوالێت.

کاتدانان:

- منداڵەکەت لەو کاتانەدا لەسەر کورسی دابنیشێنە کە تێبینی دەکەیت زۆرجار پرۆسەی پیساییکردن ئەنجام دەدات، وەک ٣٠ خولەک دوای نانخواردن یان دوای خۆشۆردن. ئەمە بۆ هەموو منداڵێک ناگونجێت.

- بەدوای ئەو نیشانانەدا بگەڕێ کە دەریدەخەن منداڵەکەت پێویستی بە چوونە بۆ تەوالێت - هەندێک لە ئاماژەکان بریتین لە گۆڕانکاری لە جووڵە، یان با لێبوونەوە، یان خۆی بە تەنیا بچێتە ژوورێکی ترەوە.

- ئەگەر منداڵەکەت دوای ٣-٥ خولەک لە دانیشتن لەسەر کورسییەکە میز یان پیسایی نەکرد، باشترە بووەستیت چونکە دانیشتنی لەسەر کورسییەکە بۆ ماوەیەکی زۆر ڕەنگە هەستی سزادانی پێببەخشێت.

هاندانی منداڵ:

- دەستخۆشی لە منداڵەکەت بکە لەسەر هەوڵدان (تەنانەت ئەگەر بەرەوپێشچوونەکە هێواشیش بێت):

دەتوانیت بڵێیت، "دەستت خۆش بێت لەسەر دانیشتن لەسەر کورسییەکە". ئەمەش وا دەکات منداڵەکەت بزانێت کارێکی باش دەکات.

- ستایش و دەستخۆشی بەرەبەبەرە کەم بکەرەوە کاتێک منداڵەکەت هەموو بەشێکی پرۆسەکە بە تەواوی فێر دەبێت.

- لە قۆناغی جیاوازدا لە ماوەی ڕۆژەکەدا (بەڵام نەک زۆر) لە منداڵەکەت بپرسە ئایا پێویستی بە چوونە بۆ تەوالێت هەیە یان نا.

- ئەگەر منداڵەکەت بەکارهێنانی تەوالێتی لەدەست چوو، هەوڵ بدە هەست بە بێئومێدی نەکەیت. منداڵان بە شێوەیەکی ئاسایی بە ئەنقەست تووشی ڕووداو نابن، بۆیە بە ئەرێنی مامەڵە لەگەڵ بارودۆخەکەدا بکە.

دەرپێ و جلوبەرگ

- لە بەکارهێنانی دایبی بوەستە (جگە لە کاتی خەوتن یان خەوی نیوەڕۆ).

- دەست بکە بە بەکارهێنانی جلی ژێرەوە یان دەرپێی ڕاهێنان بە درێژایی کاتەکە. تەنانەت دەتوانیت ڕێگە بە منداڵەکەت بدەیت هەندێک جلی ژێرەوە هەڵبژێرێت، کە دەکرێت هەنگاوێکی سەرنجڕاکێش بێت بۆی.

- جلی وا لەبەری منداڵەکەت بکە کە داکەندنی ئاسان بێت - بۆ نموونە: پانتۆڵی لاستیکی لە جیاتی جلی یەکپارچەیی جەستە. لە کەشوهەوای گەرمدا، رەنگە حەز بکەیت منداڵەکەت بە جلی ژێرەوە جێبهێڵیت کاتێک لە ماڵەوەیت.

پاکوخاوێنی

- ناوچەی خوارەوە بسڕەوە تاوەکو منداڵەکەت فێر دەبێت چۆن پرۆسەی پاککردنەوە ئەنجام دەدات. لەبیرت بێت کە لە پێشەوە بۆ دواوە بسڕیتەوە، بەتایبەتی لەگەڵ کچان.

- کوڕەکەت فێر بکە کە ئەندامی کۆنتڕۆڵ بکات لە کاتی میزکردندا.

- منداڵەکەت فێری چۆنیەتی شۆردنی دەستەکانی بکە دوای بەکارهێنانی تەوالێت. دەکرێت ئەمە چالاکییەکی خۆش بێت کە منداڵەکەت وەک بەشێک لە ڕۆتینەکە چێژی لێ ببینێت.

لەبیرت بێت کە بەکارهێنانی تەوالێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ ئامانجی کۆتاییە و رەنگە چەند مانگێکی پێبچێت، بەڵام چەندین هەنگاوی بچووک و سەرکەوتن لە درێژایی ڕێگاکەدا دەبن.

هەندێک هۆکار هەن کە دەبێت لەبەرچاو بگیرێن:

- لە کاتی گۆڕینی دایبیی منداڵەکەت ئەم کارە لە شوێنی تەوالێتەکە ئەنجام بدە بۆ ئەوەی بتوانێت دەست بکات بە بەستنەوەی چالاکییەکانی تەوالێت بە تەوالێتەکەوە.

- ڕەنگە منداڵەکەت جیاواز لە کاتی ئاسایی ڕەفتار بکات کاتێک ڕۆتینەکەی دەگۆڕێت، بۆیە با هەموو ئەوانەی گرنگی پێدەدەن بزانن بۆچی رەنگە گۆڕانکاری لە ڕەفتاردا هەبێت.

- دڵنیابە لەوەی هەر کەسێک کە لەگەڵ منداڵەکەتدا کار دەکات لە هەمان کاتدا دەست بکات بە ڕاهێنانی بەکارهێنانی تەوالێت و شوێن شێوازە ڕێککەوتووەکەت بکەوێت.

- لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا چاودێری منداڵەکەت بکە بۆ ئەوەی بزانیت کەی پرۆسەی میزکردن یان پیساییکردن ئەنجام دەدات. دەستنیشانکردنی شێوازە ڕێکەکە دەتوانێت یارمەتیت بدات لە بردنی منداڵەکەت بۆ تەوالێت.

- بەردەوام بە لە بردنی منداڵەکەت لە کاتە دیاریکراوەکاندا بەپێی تێبینییەکانت. ئەگەر منداڵەکەت خۆی تەڕ کرد لە زووترین کاتدا بیبە بۆ تەوالێت. چاوپۆشی لەو تەڕبوونە بکە کە بە شێوەیەکی ڕێکەوت بۆ منداڵەکەت ڕوودەدات و بە شێوەیەکی ئەرێنی مامەڵە لەگەڵ بارودۆخەکەدا بکە.. و بەردەوام بە لەسەر ڕۆتینی ڕۆژانە لە ڕاهێنانت بۆ بەکارهێنانی تەوالێت.

- زنجیرەیەکی بینراو لە تەنیشت تەوالێتەکە بەکاربهێنە بۆ ئەوەی یارمەتی منداڵەکەت بدات لەوە تێبگات چی لێی چاوەڕوان دەکرێت. زنجیرەکە دەکرێت یان لە شێوەی وێنە بێت یان وشەی نووسراو - کامەیان بۆ منداڵەکەت گونجاوترە.

- دڵنیابە لەوەی هەر وێنەیەک یان ڕێنماییەک زۆر ڕوون بێت، وێنەی ڕوون بۆ منداڵەکە بەکاربهێنە لە کاتی نیشاندانی ڕێنماییەکاندا.

- وێنەیەک یان نەخشەیەکی تەوالێت نیشانی منداڵەکەت بدە و بڵێ "ناوی منداڵەکەت ، تەوالێت" ، و بیبە بۆ تەوالێت، و شوێن زنجیرە بینراوەکە بکەوە بۆ داکەندنی جلەکانی و منداڵەکەت لەسەر کورسیی تەوالێتەکە دابنیشێنە.

- دیاریکردنی پاداشتەکان. لیستێک لە شتە دڵخوازەکانی منداڵەکەت دابنێ، وەک خۆراکەکان، یارییەکان و گرتە ڤیدیۆییەکان. دەکرێت پاداشتەکان دابەش بکرێن بۆ: پاداشتی چوون بۆ تەوالێت، پاداشتی دوای تەواوبوون لە تەوالێت.

هەنگاوەکانی ڕاهێنانی منداڵی خاوەن تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم لەسەر بەکارهێنانی تەوالێت: