فێرکردن و ڕاهێنانی لەدوورەوە: ئاستەنگەکان و دەرفەتەکان

فێرکردنی لەدوورەوە چەمکێکی نوێ نییە لە گۆڕەپانی پەروەردەییدا، چونکە لە ساڵانی دواییدا زۆرێک لە پەیمانگە و زانکۆکان دەستیان کرد بە پێشکەشکردنی بابەتی زانستی لەسەر تۆڕی ئینتەرنێت و پێشوازییەکی زۆری لێکرا بەهۆی کەمیی تێچووەکەی بەراورد بە ئامادەبوونی فیعلی لە ناوەندی زانکۆدا. جگە لە ئاسانیی دەستڕاگەیشتن بە زانیاری لە هەر کات و شوێنێکدا (بە خشتەیەکی دیاریکراو یان چوارچێوەیەکی کاتیی دیاریکراوەوە سنووردار نەکراوە) ئەمەش ئاسانیی تێکەڵبوون بە خوێندن و بەردەوامبوون تێیدا بەهێز دەکات.

بەڵام ئەمە زۆربەی کات قەتیس بوو بۆ چینی گەنجان و پێگەیشتوان کە خاوەنی لێهاتووییەکانی فێربوونی سەربەخۆن، و توانای بەکارهێنانی لێهاتووییە جێبەجێکارییە باڵاکانیان لە فێربوونی خۆکرددا هەیە، هەروەها زانیاریی پێویستیان هەیە لەسەر چۆنیەتیی بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا لە فێربووندا.

بەڵام لە کاتی ئێستادا لەژێر سایەی پەتای کۆرۆنا کە جیهانی گرتەوە، زۆرێک لە بەڵگەنەویستەکان لە هەردوو بواری شیاندنەوە و پەروەردەییدا بوون بە مەحاڵ، و زۆر لەو شتانەی پێشتر بە ناپەسەند و قورس دادەنران بوون بە شتە ئاساییە نوێکە کە پێویستە مامۆستایان و خێزانەکان و چاودێران قبووڵی بکەن، ڕاهێنانی لەسەر بکەن، و هەوڵی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاستەنگانە بدەن کە دێنە بەردەمیان و بەسەریاندا زاڵ بن.

خورافات و ڕاستییەکان دەربارەی فێرکردن و ڕاهێنانی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان لەدوورەوە

خورافات:

منداڵانی خاوەن تێکچوونە گەشەییەکان وەک تێکچوونی تەیفی ئۆتیزم/جووڵەزۆری و کەمیی سەرنج سوود لە دانیشتنە ڕاهێنانی/پەروەردەییەکان لەدوورەوە وەرناگرن.

ڕاستی:

منداڵانی خاوەن تێکچوونە گەشەییەکان وەک تێکچوونی تەیفی ئۆتیزم/جووڵەزۆری و کەمیی سەرنج سوود لە دانیشتنەکانی شیاندنەوە و ڕاهێنانی لەدوورەوە وەردەگرن، بەڵام دەبێت ڕەچاوی پێداویستییە درکپێکردنییەکان و لێهاتووییە زمانەوانییەکانی منداڵەکە بکرێت لە شێوازی پێشکەشکردنی دانیشتنەکەدا، وەک:

- ئەوەی دایکوباوک سەرەتاکانی پەیوەستبوون بە ئینتەرنێت و چۆنیەتیی مامەڵەکردن لەگەڵ پلاتفۆرمی فێرکردنی ئەلیکترۆنیدا بزانن هەرچییەک بێت

- ئەوەی بابەتی فێرکاری ٤٨ کاتژمێر پێش دەستپێکردن لەگەڵ خێزانەکەدا هاوبەشی پێبکرێت بۆ ئەوەی بتوانن پێداچوونەوەی بۆ بکەن

- ئەوەی دایکوباوک منداڵەکە بۆ دانیشتنەکان ئامادە بکەن لەڕێگەی ڕوونکردنەوەی ڕۆتینی نوێی منداڵەکە و بەکارهێنانی هۆکارە یاریدەدەرەکان: وەک خشتە دیدارییەکان و زەنگەکان بۆ ڕێکخستنی کاتی دەستپێکردنی وانەکان و ڕاکێشانی سەرنج

- ئەوەی ئامێرێکی ئەلیکترۆنی دابین بکرێت کە پاڵپشتیی پەیوەندیی بینراو بکات و هێڵی ئینتەرنێتی خێرای ٥٠ مێگابایت/چرکەی هەبێت بۆ مسۆگەرکردنی کوالیتیی دانیشتنەکە

- ئەوەی ئاگادارکردنەوەکانی ئەپەکانی تر بکوژێنرێنەوە تا منداڵەکە بە ئاگادارکردنەوەکان یان ئەپەکانی یاری پەرتەوازە نەبێت

- ئەوەی شوێنێکی دیاریکراو لە ماڵەوە هەڵبژێردرێت کە ڕووناکیی باشی هەبێت، هێمن بێت، و دوور بێت لە دەنگ و جووڵە و شوێنێکی ئامادەکراو بۆ منداڵەکە لەوێ دابنرێت (چ لەسەر زەوی بێت یان لەسەر کورسی و مێز) و تێبگات کە ئەمە ناوچەی کارکردنیەتی و ئێمە لێرەین بۆ کارکردن و ڕاهێنان نەک بۆ یاریکردن.

- ئەوەی چەندین پشووی کورت لە کاتی ڕاهێناندا خشتەبەندی بکرێن: ماوەی هەر پشوویەک لەنێوان دوو خولەک - پێنج خولەک بێت کە تێیدا منداڵەکە ڕاهێنانێکی جووڵەیی ئەنجام بدات بۆ نوێکردنەوەی چالاکی و هاندانی سەرنجدان، یان سەماکردن بۆ سروودێکی دیاریکراو و ئەنجامدانی هەندێک جووڵە بە هەماهەنگی لەگەڵیدا، چوون بۆ دەستشۆر، خواردنی ژەمێکی سووک.

- ئەوەی پێشکەشکاری چاودێری لەگەڵ منداڵەکەدا ئامادە بێت بۆ یارمەتیدانی لە ئەنجامدانی چالاکییەکە و جێبەجێکردنی هەنگاوەکان لەگەڵ پسپۆڕ/مامۆستادا.

- دابینکردنی بەهێزکەری جۆراوجۆر کە منداڵەکە حەزی لێیەتی تا لە کاتی فێربوون و دوای فێربوونەکەی پاداشت بکرێت بۆ ئەوەی هان بدرێت بۆ بەشداریکردن و بەردەوامبوون - و پێ باشترە لەو خۆراکانە نەبێت کە ماددەی دەستکرد و شەکر لەخۆدەگرن

- بەکارهێنانی ئەو وشە و چەمکانەی لە وانە و دانیشتنەکاندا دەخرێنەڕوو لەناو چالاکییە ڕۆتینییەکانی ماڵەوەدا بۆ ئەوەی لە چەندین چوارچێوەی جۆراوجۆردا دووبارە ببنەوە، ئەمەش لەبەرکردن و بیرکەوتنەوە و پاشان بەکارهێنانی دروستی لە قسەکردنیدا بۆ منداڵەکە ئاسان دەکات

خورافات:

منداڵی بێدەنگ/سنووردار لە قسەکردندا سوود لە دانیشتن یان ئەو وانانە وەرناگرێت کە لەدوورەوە پێشکەش دەکرێن

ڕاستی:

منداڵی بێدەنگ/سنووردار لە قسەکردندا سوود لە دانیشتن یان ئەو وانانە وەردەگرێت کە لەدوورەوە پێشکەش دەکرێن ئەگەر تواناکانی ڕەچاو بکرێن و لە کاتی ڕاهێناندا بگونجێنرێن ئەوەش بە چەندین ڕێگە:

- دابینکردنی هۆکارێکی پەیوەندیکردنی قەرەبووکەرەوە و بەهێزکەر بۆ منداڵەکە چ تەکنەلۆژیای نزم بێت: وەک وێنە و کارتەکان و خشتە دیدارییەکان، یان تەکنەلۆژیای بەرز: وەک ئەپەکانی پەیوەندیکردنی بەهێزکەر کە لە مۆبایلە زیرەکەکان و ئامێرە تابلێتەکاندان

- کاتێک وانە و ئامانجەکان لەگەڵ پێشکەشکارانی چاودێری/خێزانەکاندا هاوبەشی پێدەکرێن پێ باشترە پێش دەستپێکردنی هەفتەی خوێندن پێداچوونەوە بۆ وشە و چەمکەکان بکرێت و تەختەی پەیوەندیکردن ئامادە بکرێت لەگەڵ کۆمەڵێک وشە کە چەندین دەرفەت بۆ منداڵەکە دەڕەخسێنێت بۆ بەشداریکردن لە چالاکییەکان و بەدیهێنانی ئامانجەکان

- هاوبەشی پەیوەندیکردن لە کاتی دانیشتنەکەدا لەگەڵ منداڵەکە ئامادە بێت بۆ ئەوەی تێکەڵبوونی لە دانیشتنەکاندا بۆ ئاسان بکات و یارمەتیی بدات لە ئەگەری پێویستبوونی بە یارمەتی یان ئاماژەدان بۆ هەڵبژاردنی وشە یان ڕستەی گونجاو بۆ پەیوەندیکردن

خورافات:

فێرکردن/ڕاهێنانی لەدوورەوە بەسوود نییە و منداڵی خاوەن پێداویستیی تایبەت لێی سوودمەند نابێت وەک ئەوەی لە دانیشتنەکان/وانە ڕووبەڕووەکانی ناوەندەکان و قوتابخانەکان سوودمەند دەبێت

ڕاستی:

فێرکردن/ڕاهێنانی لەدوورەوە بەسوودە و منداڵی خاوەن پێداویستیی تایبەت لێی سوودمەند دەبێت وەک ئەوەی لە دانیشتنەکان/وانە ڕووبەڕووەکانی ناوەندەکان و قوتابخانەکان سوودمەند دەبێت ئەگەر بە شێوازێکی دروست جێبەجێ بکرێت و جیاوازییە تاکەکەسییەکانی تێدا ڕەچاو بکرێت و توانای دایکوباوکان بە ڕاهێنان و بەدواداچوون بەهێز بکرێت لەڕێگەی جێبەجێکردنی هەندێک ڕێکار لە کاتی پێشکەشکردنی وانەکان/دانیشتنەکاندا:

- دانیشتنەکان/وانەکانی لەدوورەوە بەشدارن لە پەرەپێدانی لێهاتووییەکانی منداڵەکە و بەردەوامبوونی لەبری پاشەکشەکردنی و لەبیرچوونەوەی

- پێویستە پسپۆڕ/مامۆستا بۆ دایکوباوکانی ڕوون بکاتەوە کە وانە پێشکەشکراوەکان چین و چییان لێ داواکراوە پێش دەستپێکردن تا یارمەتییان بدات بۆ ئامادەکردنی منداڵەکە و ئامادەکردنی هۆکارە دیدارییەکان/بەهێزکەرەکان

- لەسەر پسپۆڕ/مامۆستایە شارەزایی هەبێت لەسەر چۆنیەتیی بەڕێوەبردنی پلاتفۆرمە ئەلیکترۆنییەکە بۆ کۆنترۆڵکردنی ژینگەی پۆل و مسۆگەرکردنی سەرنجی قوتابییان

- ئەوەی کەسێک هەبێت پاڵپشتی لە مامۆستا بکات لە پۆلدا لەڕێگەی بێدەنگکردنی مایکڕۆفۆنی منداڵانی تر لە کاتی ڕوونکردنەوەی مامۆستادا تا سەرنجی هاوڕێکانیان پەرتەوازە نەکەن

- ئەوەی پسپۆڕ/مامۆستا بە زمانێکی ئاسان و سادە بە ڕستەی بکەردیار قسە بکات کە درێژییەکەی لە ٤-٥ وشە زیاتر نەبێت، ١٠ چرکە بێدەنگی لەنێوان هەر ڕستەیەک و ڕستەیەکی تردا هەبێت بۆ مسۆگەرکردنی سەرنجدان و تێکەڵنەبوونی دەنگ لە پەیوەندیی بینراودا، دووبارەکردنەوەی چەمک و ڕستەکان چەندین جار لە کاتی وانەکەدا تا لەبەرکردن و بیرکەوتنەوەی بۆ منداڵەکە ئاسان بێت، ئەوەی پسپۆڕ/مامۆستا ڕەچاوی زمانی ڕێنماییکردن و ڕوونکردنەوە بکات کە بەکاری دەهێنێت؛ ئەوەی پرسیار یان پرسیارکارییەکان بە ناو ئاراستەی منداڵەکان بکات نەک پرسیارەکە بە گشتی ئاراستەی هەمووان بکات تا لە یەک کاتدا قسە نەکەن و بەشدارییەکان تێکەڵ نەبن و تێگەیشتن لە قسەکان قورس نەبێت. واتە مامۆستا نەڵێت: بەشداریم لەگەڵ بکەن کێ لە ئێوە دوێنێ ددانی شۆرد؟ بەڵکو پرسیارەکە تایبەت بکات: ئایا دوێنێ ددانت شۆرد محەمەد؟ پاشان ئەگەر وەڵامی دایەوە پرسیار لە قوتابیی دواتر بکات بەم شێوەیە

- ڕێگە دەدرێت بە پێشکەشکاری چاودێری/دایکوباوک کە یارمەتیی منداڵەکە بدەن لە وەڵامدانەوەدا و هانی بدەن بۆ ئەوەی کارلێک لەگەڵ هاوڕێکانیدا بکات بۆ بەهێزکردنی بەشداریکردنی منداڵەکە و بەرزکردنەوەی هەستی بەشداریکردن

- پێشکەشکاری چاودێری/دایکوباوک ڕێنمایی دەکرێن بۆ چۆنیەتیی داخستنی کامێرا لەسەر منداڵانی تر و تەرکیزکردن لەسەر مامۆستا/پسپۆڕ ئەگەر هاتوو منداڵەکە بە سەیرکردنی ئەوان پەرتەوازە بوو بۆ سەر ئەوەی مامۆستا دەیڵێت

- پێ باشترە گرووپی چالاکی پەیوەندیکردن لەسەر ئەپی: واتسئەپ یان تێلێگرام هەبێت کە دایکوباوکان لەگەڵ مامۆستادا کۆبکاتەوە بۆ ئاڵوگۆڕکردنی ڕێنمایی و ئەزموونەکان سەبارەت بە چۆنیەتیی ئامادەکاری بۆ وانەکان و جێبەجێکردنی لێهاتوویی و ئەرکەکان تا خێزانەکان پاڵپشتیی یەکتر بکەن و سەرکەوتنەکان و بێئومێدییەکانیان هاوبەشی پێبکەن و یارمەتیی مامۆستایان/پسپۆڕان بدەن لە تێگەیشتنی کەلێنەکانی نێوان ئەوەی چاوەڕوانکراوە و ئەوەی ڕوودەدات تا هەوڵەکان تەواوکەری یەک بن

- پێویستە پرۆسەی پەروەردەیی/ڕاهێنان لە کۆتایی هەر هەفتەیەکدا لەلایەن پسپۆڕ/مامۆستا و پێشکەشکاری چاودێرییەوە هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت بۆ زانینی خاڵە بەهێز و لاوازەکان و تاوتوێکردنی ئەگەری ئەنجامدانی هەندێک دەستکاری یان زیادکردن بۆ پرۆگرامە ڕاهێنانییەکە بۆ بەدەستهێنانی زۆرترین سوود

وتەیەک ئاراستەی دایکوباوکان و پسپۆڕان/مامۆستایان دەکرێت لەلایەن پسپۆڕێکەوە کە بە هەمان ئەزمووندا تێپەڕیوە (ئەندامی دامەزرێنەر و سەرپەرشتیار لە کەمپی نمووکم/تەممووزی-٢٠٢٠)

- ڕاهێنانی لەدوورەوە ئاستەنگی زۆری هەیە بەڵام جوان و دەوڵەمەندکەرن بۆ پێشکەشکارانی خزمەتگوزاری و خێزانی منداڵەکان، چونکە فێری داهێنان و نەرمی نواندنی هزری و بیرکردنەوەی داهێنەرانە دەبن لە چارەسەرکردنی کێشەکاندا

- ڕاهێنانی لەدوورەوە چێژبەخشە چونکە یارمەتیی پێشکەشکاری چاودێری و منداڵەکان دەدات بۆ دۆزینەوەی هۆکاری داهێنەرانە بۆ فێربوون و ڕاهێنان

- ڕاهێنانی لەدوورەوە یارمەتیدەر بوو لە بەرزکردنەوەی متمانەی زۆرێک لە دایکوباوکان بە خۆیان و بە کوالیتیی ڕاهێنانەکانیان لە ماڵەوە چونکە بوونە ئامادەبووی دانیشتنەکان و میکانیزمی ڕاهێنانەکەیان دەبینی و لە ماڵەوە جێبەجێیان دەکرد

- ڕاهێنانی لەدوورەوە بەشدار بوو لە پەرەپێدانی لێهاتووییەکانی هەندێک منداڵی لاواز لە پەیوەندیکردندا بۆ بەدەستهێنانی هەندێک لێهاتوویی بە شێوەیەکی خێراتر لە ئاسایی بەهۆی بینینی پەخشی بینراوی هاوتەمەنەکانیان لە کاتێکدا ئەو لێهاتووییانەیان ئەنجام دەدا (نموونەسازیی ناڕاستەوخۆ هەبوو)

- ڕاهێنانی لەدوورەوە خێزانەکانی نزیک کردەوە لە ژینگەی پۆلەکان و ناوەندەکان و گەیشتن بە مامۆستا/ڕاهێنەر و ڕاوێژکردن لەگەڵیدا خێراتر بوو لە پێشتر

- منداڵانی خاوەن تێکچوونە گەشەییە جۆراوجۆرەکان بە شێوەیەکی باشتر و خێراتر فێر دەبن ئەگەر لە ژینگەی ماڵەوەدا فێر بکرێن چونکە ئەو ژینگە سروشتییەیە کە تێیدا دەژین

- فێربوونی لەدوورەوە نێوان خێزانی منداڵەکانی لێک نزیک کردەوە و بوونی ئەو گرووپە پاڵپشتییانەی بەهێز کرد کە یارمەتی و پشتیوانیی یەکتر دەکەن بەهۆی ئەوەی هەڵگری ئاڵوگۆڕی ئەزموون و سەرچاوەکانن

- فێربوونی لەدوورەوە بەشدار بوو لە لێک نزیککردنەوەی دایکوباوکان لە منداڵەکانیان بەهۆی جێبەجێکردنی چالاکییەکان پێکەوە و یاریکردن و چێژبینینیان لە بەدیهێنانی ئامانجەکان پێکەوە

- فێربوونی لەدوورەوە بەشدار بوو لە هاندانی خوشک و براکان لە هەندێک خێزاندا بۆ بەشداریکردن لە پاڵپشتیکردنی خوشک و برا خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانیان و یارمەتیدانیان لە جێبەجێکردنی چالاکییەکان و ئەنجامدانی ڕاهێنانەکان

- فێربوونی لەدوورەوە هەستی بەرپرسیارێتی لە هەندێک منداڵدا بەهێز کرد و کاریگەری لەسەر ڕەفتاریان لە پۆلەکان و پابەندبوونیان بە چالاکییەکان دروست کرد

- هەندێک منداڵ بە شێوەیەکی خێرا وەڵامدانەوەیان بۆ ڕاهێنان/فێرکردنی لەدوورەوە هەبوو و هەندێکیان بە شێوەیەکی هێواشتر وەڵامیان دایەوە و ئەمەش سروشتییە بەهۆی جیاوازیی تێکچوونەکان، توندییەکەیان، و جیاوازییە تاکەکەسییەکانی نێوان منداڵان بۆیە گرنگە دایکوباوکان کاتی خۆیان لە بەراوردکردنی ئاستی منداڵەکەیان بە هاوتەمەنەکانی بەسەر نەبەن تا تووشی بێئومێدی و نائومێدی نەبن. بەڵکو بەپێچەوانەوە؛ وا پێویستە ئاستی ئێستای منداڵەکە بەراورد بکەین بە ئاستی لە کاتی دەستپێکردنیدا بۆ ئەوەی تێبینیی پێشکەوتن لە لێهاتووییەکاندا بکەین و بزانین هەنگاوی گونجاو چییە و چۆن دەتوانین پاڵپشتیی بکەین تا سەرکەوتنی گەورەتر بەدەست بهێنێت

- لەوانەیە ڕۆژانێک بەسەر منداڵاندا بێت کە باری دەروونییان تێکچووبێت یان تووڕە بن یان دڵتەنگ بن بەبێ هۆکارێکی دیار؛ ئەمە چاوەڕوانکراوە بەهۆی گۆڕانی ڕۆتین و کێشەکانی کۆنترۆڵی خود لەلای منداڵان و بەتایبەتی ئەوانەی خاوەن پێداویستیی تایبەتن. بۆیە ئامۆژگاریی پێشکەشکاری چاودێری/یەکێک لە دایکوباوک دەکەین بە ئامادەبوون لە وانەکە یان ڕاهێنانەکە ئەگەر گونجا تا بزانێت چی داواکراوە، یان گەڕان بەدوای کاتێکی جێگرەوە بۆ دووبارەکردنەوەی وانەکە ئەگەر گونجا، و لەوانەیە تۆمارکراوی ڕوونکردنەوەکان هەبێت کە بتوانرێت بگەڕێنەوە سەری.

- لە ئەگەری تێپەڕبوونی کات و تێبینینەکردنی پێشکەوتنی منداڵەکە لە هیچ کام لە ئامانجەکاندا ئەگەرچی سادەش بێت، وەک: "ماوەی سەرنجدانی لە چالاکیی وێنەکێشاندا لە ٥-١٠ چرکە زیاد بکات لەماوەی ٣ دانیشتنی یەک لەدوای یەکدا" ئەوا پێویستە پرسیاری ئەوە بکرێت بۆچی، و دووبارە هەڵسەنگاندن بۆ ئامانجەکە و شێوازی شیاندنەوە/پەروەردەیی پەیڕەوکراو و ژینگەی فێربوونی منداڵەکە بکرێتەوە

ساڵێکی خوێندنی پڕ لە خۆشی و تایبەت بۆ ئێوە و ئەوانەی خۆشتان دەوێن، خودا سەرکەوتن و ڕێنمایی بۆ ئێمە و ئێوە بنووسێت و زانستمان فراوانتر بکات.

سەرچاوەکان:

- ئەزموونی کەسی وەک پسپۆڕی دەربڕین و زمان و هاوبەشی دامەزرێنەر و سەرپەرشتیار لە کەمپی نمووcom - یەکەم کەمپی هاوینەیی مەجازی بۆ منداڵانی خاوەن پێداویستیی تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

.https://childrensupportsolutions.com/services/onli...

.https://parents-together.org/the-benefits-of-tele-...

American Speech and Hearing Association (ASHA)

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.