ڕێنمایی گرنگ بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵی نابینا

منداڵێک کە یەکێک لە هەستەکانی لەدەست دەدات وا هەست دەکات کەمترە لە کەسانی تر یان لەوانەیە بەشێک لە ئارەزووی بۆ ژیان لەدەست بدات. لێرەدا بەرپرسیارێتی یەکەم دەکەوێتە سەر شانی دایک تاوەکو ئەم کوڕە نابینایە ژیانی خۆی هاوشێوەی هاوتەمەنە ئاساییەکانی بەڕێوە ببات.

هەنگاوگەلێک کە مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵی نابینا ئاسان دەکەن:-

١- نابینا وەک هەر کەسێکی ترە، بۆیە دەبێت وەک هەر کەسێک بە شێوەیەکی سروشتی و بێ دروستکراوی مامەڵەی لەگەڵ بکرێت، چونکە نیشاندانی بەزەیی زۆر و سۆز بەتایبەت وشەی «داماو» وا دەکات هەست بکات کە بەڕاستی بێدەسەڵاتە.

٢- کاتێک ڕووبەڕووی منداڵێکی نابینا دەبیتەوە، پێویستە سڵاوی لێ بکەیت و تەوقەی لەگەڵدا بکەیت لەبری ئەو بزەیەی کە دەیخەیتە سەر لێوەکانت بۆ سڵاوکردن لێی.

٣- کاتێک قسە لەگەڵ منداڵی نابینا دەکەیت، ئاگاداری بکەرەوە کە قسەکانت ئاراستەی ئەوە. ئەو چاوەکانت نابینێت تا بزانێت قسەی لەگەڵ دەکەیت. بۆیە بە ناوەکەی بانگی بکە تا بزانێت قسەکە ئاراستەی ئەوە، بەتایبەت کاتێک لەناو کۆمەڵێکدایە. هەروەها پێویستە ڕوو لەو بکەیت و سەیری ئاراستەی ئەو بکەیت، هەرچەندە ئەو تۆ نابینێت، بەڵام لە ڕێگەی ئاراستەی دەنگتەوە هەست دەکات و تێدەگات ئایا قسەی لەگەڵ دەکەیت یان نا.

٤- دەنگت بەرز مەکەرەوە لە کاتی قسەکردن لەگەڵ منداڵی نابینا چونکە بەرزبوونەوەی دەنگ ئازاری پێدەگەیەنێت و دەبێتە هۆی بێزارکردنی

٥- هەست بە شەرمەزاری مەکە لە بەکارهێنانی ئەو وشە و دەستەواژانەی پەیوەندییان بە بینینەوە هەیە وەک (ببینە، بینیت؟، لە ڕوانگەی تۆوە)، چونکە ئەم وشانە شەرمەزاری دروست ناکەن و ئەویش لە قسەکانیدا بەکاریان دەهێنێت، هەرچەندە نابیناش بێت. هەروەها خۆت بەدوور مەگرە لە بەکارهێنانیان چونکە ئەوە دەبێتە هۆی شەرمەزارکردنی..

٦- هەست بە شەرمەزاری مەکە لە قسەکردن دەربارەی نابینایی و کەمئەندامییەکەی، چونکە ئەمە بێزاری ناکات لەبەر ئەوەی ڕاهاتووە لەسەری، بەڵکو دەبێت شێوازی گونجاو بگریتەبەر..

٧- لە کاتی چوونە ژوورەوە بۆ لای منداڵە نابیناکەت، لێیگەڕێ با هەست بە بوونی تۆ بکات لە ڕێگەی دەرکردنی هەندێک دەنگەوە، و پشت بەوە مەبەستە کە ئەو دەزانێت تۆ لەوێیت، چونکە ئەو ناتبینێت کاتێک دەچیتە ژوورەکەیەوە.

٨- ئەگەر قسەکانت تەواو کرد و ویستت لە ژوورەکە بچیتە دەرەوە، پێویستە ئاگاداری بکەیتەوە چونکە ئەو ناتبینێت کاتێک دەڕۆیت. و بۆ ئەو جێگەی شەرمەزارییە کە قسەت لەگەڵ بکات بەو پێیەی وا دەزانێت هێشتا لە ژوورەکەیت و دواتر بۆی دەربکەوێت کە قسە لەگەڵ خۆی دەکات.

٩- نوقمی مەکە لە یارمەتیداندا بەتایبەت لەو بارودۆخانەی کە دەتوانێت بە تەنیا کارەکە ئەنجام بدات، چونکە بەم کارە دەیکەیتە کەسێک کە ناتوانێت سادەترین کارەکان ئەنجام بدات. و بە تێپەڕبوونی کات هەرگیز ناتوانێت پشت بە خۆی ببەستێت و پشتبەستنی بە کەسانی تر بە تەواوی دەبێت.

١٠- ئەگەر منداڵە نابیناکەت کارێکی سادەی ئەنجامدا بە پشتبەستن بە خۆی، بە سەرسوڕمانەوە سەیری مەکە وەک ئەوەی کارەکەی موعجیزە بێت، و پێی مەڵێ: ئایا ئەوەت بە تەنیا بێ یارمەتی ئەنجامدا؟

١١- ئەگەر ویستت ڕێنمایی منداڵە نابیناکەت بکەیت بۆ شتێک، پێی مەڵێ: «لەوێیە»، بەڵکو لە ڕوونکردنەوەدا ورد بە و پێی بڵێ: ((لە دەستە ڕاستتە بە دووری دوو پێ)).

١٢- لە کاتی بوونت لە شوێنێکدا لەگەڵ منداڵە نابیناکەت، بۆی ڕوون بکەرەوە چی لە دەوروبەریدایە.

١٣- دەرگاکان بە نیوەکراوەیی بەجێمەهێڵە چونكە ئەمە منداڵە نابیناکەت دەخاتە بەر مەترسیی خۆپێداکێشان.

١٤- ئەگەر پێویست بوو و کەلوپەلی ژوورەکە گۆڕدرا یان هەر پارچەیەک لەو شوێنەی کە نابیناکە پێی ڕاهاتووە جووڵێنرا، پێویستە ئاگاداری بکەیتەوە لەم گۆڕانکارییە بۆ دوورکەوتنەوە لە هەر پێکدادانێکی چاوەڕواننەکراو.

سەرچاوەکان:-

ئەلحەدیدی، مونا سوبحی ( ٢٠١٣ )، پێشەکییەک لە کەمئەندامیی بینین، دار الفکر بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە.

شەکوور، جەلیل وەدیع ( ١٩٩٥ )، کەمئەندامن بەڵام مەزنن، الدار العربية للعلوم ناشرون.

ئەلعەزە، سەعید حوسنی ( ٢٠٠٠ )، سەعید حوسنی، کەمئەندامیی بینین، دار الثقافة بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە.

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.