کاریگەریی بەکارهێنانی ستراتیژی پرسیارکردنی خودی (دروستکردنی پرسیار) لەسەر تێگەیشتنی زمانەوانی

خوێنەرە لێهاتووەکان لە ڕێگەی پرسیارکردن لە خۆیان لە کاتی خوێندنەوەدا لەگەڵ دەقەکەدا کارلێک دەکەن: کێ قسە دەکات؟ بۆچی نووسەر ئەم نموونەیەی هەڵبژاردووە؟ ئایا لەوەی دەیخوێنمەوە تێدەگەم؟ بەڵام لە بەرامبەردا، ئەو خوێنەرانەی کێشەیان هەیە و کەسانی خاوەن کەمئەندامی ناتوانن پێش خوێندنەوە، لە کاتی خوێندنەوەدا یان دوای خوێندنەوە پرسیار بکەن. بۆیە ئەم خوێندکارانە، بەتایبەتی، پێویستیان بە فێرکردنی ڕاستەوخۆ و فێربوونی پراکتیزەکردنی پرسیارکردنی خودی هەیە لەگەڵ پەرەپێدانی لێهاتووییەکانی خوێندنەوەی خودی تا لە تێگەیشتن لە زمانی نووسراو یان وتراودا باشتر بن. هەروەها بەشدارە لە یارمەتیدانی خوێندکاران بۆ بنیاتنانی ئەو لێهاتووییانەی پێویستیان پێیەتی تا ببنە خوێندکاری زانکۆ یان ئامادە بن بۆ تێگەیشتن لەو دەقانەی لە کاتی کارکردندا ڕووبەڕوویان دەبنەوە.

پرسیارکردنی خودی پڕۆسەیەکی بەردەوامە لە پرسیارکردن پێش خوێندنەوە، لە کاتیدا و دوای خوێندنەوە کە خوێنەر بۆ تێگەیشتن لە دەقەکە بەکاری دەهێنێت. ئەو پرسیارانەی دەخرێنەڕوو پشتیان بە بەڵگەکانی ناو دەقەکە بەستووە و بۆ هاندانی خولیای خوێنەر لەگەڵ هەوڵدان بۆ پشتڕاستکردنەوە، تێگەیشتن و درکپێکردنی دەقەکە دروست دەکرێن. ستراتیژی پرسیارکردنی خودی کۆمەڵێک هەنگاوە کە خوێندکار پەیڕەویان دەکات بۆ بەرهەمهێنان، بیرکردنەوە، پێشبینیکردن، بەدواداچوون و وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارانەی خولیای ئەو دەربارەی ئەو دەقەی خوێندوویەتیەوە تێر دەکەن.

جگە لەوەش پرسیارکردنی خودی لەسەر بنەمای توانای خوێندکاران لە داڕشتنی وەڵام بۆ پرسیارە ڕاستەقینەکان، پرسیارییەکان و هەڵسەنگاندنەکان دێت. پرسیارە ڕاستەقینەکان وەڵامی ڕاستەوخۆ لە دەقەکەدا باسکراویان تێدایە. لە کاتێکدا پرسیارە ئیستیدلالییەکان یان پرسیارییەکان ئەو وەڵامانە لەخۆدەگرن کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ باسکراون یان پێویستیان بە زانیاریی ترە کە خوێندکار لە ناو دەقەکەدا بەدوایدا دەگەڕێت. پرسیارە هەڵسەنگاندنەکان داوا لە خوێنەر دەکەن وەڵامەکەی لەسەر بنەمای ڕا و دەرەنجامی خۆی دوای خوێندنەوەی دەقەکە دابڕێژێت.

ستراتیژییەکانی پرسیارکردنی خودی چۆن دەتوانن یارمەتیی خوێندکارەکانت بدەن؟

زۆرێک لە خوێندکاران فێر نەبوون کە دەتوانن تێگەیشتنی خۆیان بە بەکارهێنانی لێپرسینەوەی خودی وەک ستراتیژێک زیاد بکەن، و فێر نەبوون چۆن ستراتیژییەکانی پرسیارکردنی خودی وەک پڕۆسەیەکی بەردەوام بۆ پەیوەندیکردن بە دەقەکەوە بەکاربهێنن (بۆ نموونە، بۆچی ئەمە دەخوێنمەوە؟ چۆن دەتوانم ئەم زانیارییانە بەکاربهێنم؟ ئایا لەگەڵ ئەم بەشەی دەقەکەدا هاوڕام یان لەگەڵ نووسەردا ناکۆکم). پرسیارکردنی خودی داوا لە خوێنەر دەکات بەدوای بەڵگەی دەقیدا بگەڕێت کە وای لێبکات پرسیار بکات، بیر لە ماناکانی ئەگەری بکاتەوە، و پرسیار دەربارەی ئەو مانایانە بکات کە لە دەقەکەدا هاتوون. پرسیارکردنی خودی زیاترە لە تەنها پرسیارکردن. خوێندکاران دەبێت فێر ببن سەرنج بدەنە ئەو واتا دەقییانەی کە بە شێوەیەکی ئاسایی بەسەریاندا تێدەپەڕن. پاشان دەبێت زانیارییە بنەڕەتییەکانی خۆیان بۆ دروستکردنی پرسیار و پێشبینییەکان بەکاربهێنن. بەڵام خوێندکار دەبێت فێر بێت کە لەوانەیە وەڵام بۆ هەموو پرسیارەکان نەدۆزرێتەوە، و لەوانەیە ئەو پێشبینییانە ورد نەبن. پاشان خوێندکار دەبێت فێر بێت بیرکردنەوەی خۆی دەربارەی مانای دروستی ئەو دەقەی خوێندوویەتیەوە راست بکاتەوە. ئەمە گرنگە، چونکە هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە هەر کاتێک هەندێک لە خوێندکاران بڕیار یان پێشبینی دەربارەی ئەوەی دەخوێندرێتەوە دەدەن، دەخوێننەوە بۆ پشتڕاستکردنەوەی پێشبینییەکەیان بەبێ گوێدانە ئەو زانیارییانەی کە لە ڕاستیدا لە دەقەکەدا پێشکەش کراون. مامۆستایان پێویستە فێری خوێندکاران بکەن و ڕایانبمێنن لەسەر بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی پرسیارکردنی خودی کە یارمەتی خوێندکاران دەدات بەردەوام فێری پرسیارکردن، پێشبینیکردن، پشتڕاستکردنەوە، راستکردنەوە و گونجاندنی زانیارییەکان بن. کاتێک خوێندکاران لە بوارە جیاوازەکاندا ڕووبەڕووی دەق دەبنەوە، پێویستیان بە ڕێبازێک هەیە بۆ پرسیارکردن لەوەی دەیخوێننەوە.

داواکردن لە خوێندکاران بۆ ئەنجامدانی پرسیارکردنی خودی و خوێندنەوەی بەبێ ئەوەی مامۆستا بە شێوەیەکی ڕۆتینی شێوازی بەکارهێنانی ستراتیژێکی گونجاوی لێپرسینەوەی خودی ڕوون بکاتەوە و مۆدێلی بکات، بەتایبەتی لەگەڵ جیاوازیی درێژیی دەق، بوارەکانی ناوەڕۆک، و ئاڵۆزیی دەقەکان، توانای خوێندکاران لە فێربوونی پرسیارکردنی خودی باشتر ناکات، بەڵکو لەوانەیە لە ڕێگەی لاوازیی پراکتیزەکردنی دروستی ستراتیژەکە و لاوازیی تێگەیشتنی خوێندنەوەوە ببێتە هۆی دروستبوونی زەحمەتی لای خوێندکار.

جۆرەکانی ئەو ستراتیژییانەی پرسیارکردنی خودی چین کە لەوانەیە بیانڵێمەوە؟

دەکرێت پرسیارکردنی خودی پێش، لە کاتی، و دوای خوێندنەوەی دەقەکە بەکاربهێنرێت. و دەبێت ستراتیژی پرسیارکردنی خودی بۆ بەکارهێنان لە کاتی خوێندنەوەدا سەرەتا بە هەندێک وردەکاری باس بکرێت، بەدوایدا وەسفێک بۆ شێوازی بەکارهێنانی ستراتیژەکە پێش خوێندنەوە و دوای خوێندنەوە بێت.

1. ستراتیژی خوێندنەوەی پێش خوێندنەوە. ئەم ستراتیژە سەرنج دەخاتە سەر فێرکردنی خوێندکاران بۆ بەکارهێنانی پڕۆسەی لێپرسینەوەی خودی وەک ڕێگەیەک بۆ پێشبینینی دەقەکە پێش دەستپێکردنی خوێندنەوە و دروستکردنی کۆمەڵێک پرسیاری ڕێنماییکەر بۆ پشکنینی تێگەیشتن لە کاتی خوێندنەوەدا.
2. ستراتیژی خوێندنەوەی خودی لە کاتی خوێندنەوەدا. ئەم ستراتیژە سەرنج دەخاتە سەر فێرکردنی خوێندکاران بۆ بەکارهێنانی پڕۆسەی لێپرسینەوەی خودی لە کاتی خوێندنەوەی بڕگەکان و بەشەکانی دەقدا.
3. ستراتیژی خودی دوای خوێندنەوە. ئەم ستراتیژە سەرنج دەخاتە سەر فێرکردنی خوێندکاران لەسەر چۆنیەتی پرسیارکردن و وەڵامدانەوەی پرسیارەکان دوای خوێندنەوەی دەقەکە. ئەم ستراتیژە بە گشتی بۆ خوێندنی بابەت و تاقیکردنەوەی خودی لەو زانیارییانەدا بەکاردێت کە دەبوو لە دەقەکەوە وەربگیرێن.

چۆن دەکرێت ستراتیژی پرسیارکردنی خودی لە خوێندنەوەدا جێبەجێ بکرێت:

پێش خوێندنەوە:

1. بەشدارپێکردنی خوێندکاران لە ناسینی سێ جۆرەکەی پرسیارە خودییەکاندا.
2. دەرهێنانی پرسیاری خودی بۆ خوێندکاران وەک نموونەیەک لە ئەرکەکانی ماڵەوە.
3. داوا لە خوێندکاران بکە بەشدار بن لە دانانی نموونە بۆ پرسیارەکان.

لە کاتی خوێندنەوەدا:

1. لە ماوەی خوێندنەوەدا، داوا لە خوێندکاران بکە بەشی یەکەمی دەقەکە بخوێننەوە و بیر لەو پرسیارانە بکەنەوە کە لەوانەیە خوێندکاران بیانکەن یان بەدوای وەڵامی ئەو پرسیارانەدا بگەڕێن کە پێشتر مامۆستا خستوونیەتەڕوو.
2. داوا لە خوێندکاران بکە بەردەوام بن لە گوێگرتن لە خوێندنەوەی دەمیی مامۆستا بۆ بەشەکەی تری دەقەکە و داوا لە خوێندکاران بکە وێنای ئەوە بکەن مامۆستاکە نووسەری دەقەکە یان چیرۆکەکەیە. ئەو پرسیارانە چین کە خوێندکاران دەربارەی چیرۆکەکە لە مامۆستاکەی دەپرسن؟ چیم لێ دەپرسیت؟
3. لە وەستانە سروشتییەکاندا دەست لە خوێندنەوە هەڵبگرە بۆ ئەوەی خوێندکاران بتوانن پرسیارەکان لەسەر کاغەزێک بنووسنەوە.

دوای خوێندنەوە:

1. خستنەڕووی هێڵکارییەکی بەتاڵی سێ ستوونی بۆ سێ جۆری پرسیارەکان لەسەر تەختەکە. داوا لە هەندێک لە خوێندکاران بکە پرسیارە خودییەکانیان بنووسن و پرسیاری خوێندکاران لە ستوونی گونجاودا دابنێ.
2. داوا لە خوێندکاران بکە پرسیاری زیاتر لە هەموو سێ جۆرەکە دروست بکەن.
3. داوا لە خوێندکاران بکە بیر لە پرسیارێکی هەڵسەنگاندنی قووڵتر بکەنەوە: نموونە: ژیانی مرۆڤ لە ڕابردوودا چۆن جیاواز بوو لە ژیانی ئێستامان؟

بەڵام سەبارەت بەو خوێندکارانەی پێویستیان بە هاوکاریی زیاترە:

1. لیستێک لە پراکتیزەکانی لێپرسینەوەی خودی پێشکەش بکە. پێداچوونەوە بە دوو پرسیاردا بکە - یەکێکیان هەڵسەنگاندن و ئەوی تریان ڕاستەقینە یان پرسیاری.
2. پرسیارە هەڵسەنگاندنەکە دیاری بکە و ئامادە بە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ئەوەی بۆچی پرسیارەکە هەڵسەنگاندنە و چۆن وەڵامی پرسیارەکە دەدرێتەوە.
3. داوا لە خوێندکاران بکە دەقەکە بە وردی بە تەنیا یان لەگەڵ هاوپۆلەکەیاندا بخوێننەوە. یان داوا لە خوێندکاران بکە لە چوارچێوەی گروپەکاندا کار بکەن بۆ بەرهەمهێنانی سێ پرسیار - پرسیارێکی هەڵسەنگاندن، پرسیارێکی ڕاستەقینە، و پرسیارێکی پرسیاری.
4. داوا لە خوێندکاران بکە هەر جۆرە پرسیارێک پۆلێن بکەن لەگەڵ ڕوونکردنەوەی هۆکاری بەکارهێنانی ئەو پۆلێنکردنە.
5. داوا لە خوێندکاران بکە وەڵامی پرسیارەکان بدەنەوە وەک ڕێگەیەک بۆ پشکنینی تێگەیشتنیان. داوا لە خوێندکاران بکە پرسیارەکانیان لەگەڵ خوێندکارانی تردا ئاڵوگۆڕ پێبکەن.

سەرچاوەکان:

Learning, U. (2018). Comprehension: Instruction. Retrieved from http://reading.uoregon.edu/big_ideas/comp/comp_dr_1.php.

Self-Questioning to Support Reading Comprehension | LD Topics | LD OnLine. (2018). Retrieved from http://www.ldonline.org/article/61887/

Vaughn, S., & Bos, C. (2013). Strategies for teaching students with learning and behavior problems (9th ed., p. 249). Person Education

.

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.