فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنجدان: ئامۆژگاری بۆ خوێندنی ئۆنلاین

هەندێک لە منداڵانی خاوەن تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنجدان لە کاتی وەرگرتنی خزمەتگوزارییەکانی فێرکاریی لەدوورەوە ڕووبەڕووی هەندێک ئاستەنگ بوونەتەوە. لەو ئاستەنگانە: گۆڕانی ڕۆتینی ڕۆژانە، زەحمەتیی دانیشتن بۆ ماوەیەکی درێژ و زەحمەتی لە تەواوکردنی ئەرکە دیاریکراوەکان، ئەم ئاستەنگانەش پێویستیان بە هەندێک هەوڵە لەلایەن ئێمەوە بۆ ئەوەی بە شێوازێکی دروست مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.

ئەمانەی خوارەوە هەندێک ئامۆژگارین بۆ ئامادەکردنی منداڵانی خاوەن تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنجدان بۆ ئەم شێوازەی فێربوون..

١. دەستپێشخەری بکە لە پلاندانان، بەڵام نەرم و گونجاو بە

دیارترین ئاستەنگەکان لە ژینگەی فێرکاریی ماڵەوەدا بریتییە لە گۆڕانی ڕۆتینی خشتەی خوێندن، کە کاتی منداڵانی خاوەن تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنجدان ڕێکدەخات و یارمەتییان دەدات لەسەری بەردەوام بن و ئەرکەکان تەواو بکەن. بۆ دروستکردنی خشتەیەکی خوێندنی ماڵەوەی سەرکەوتوو، دەبێت ئەم پێشنیارانەی خوارەوە جێبەجێ بکەیت:

- لەگەڵ منداڵەکەت خشتەیەکی خوێندنی ڕێکخراو ئامادە بکە، هەموو زانیارییەکانی بابەتەکان لە وانەکان و تاقیکردنەوەکان و ئەرکەکانی ماڵەوەی تێدا بنووسە و لە ژووری خوێندنی ماڵەوەدا دایبنێ.

- کاتژمێرێکی زەنگدار بۆ منداڵەکەت دابنێ کە لە کاتی تەواوبوونی وانەکان و لە کاتی ڕادەستکردنی ئەرکەکاندا لێبدات، و بەردەوام چاودێریی بکە بۆ دڵنیابوونەوە لە پابەندبوونی بە کاتی وانەکانەوە.

- کاتێک لە نێوان وانەکاندا دیاری بکە بۆ پشوودان بۆ پیاسەکردن یان بۆ ژەمە سووکەکان یان بۆ چێژوەرگرتن لە یارییە ڤیدیۆییەکان، لەوانەیە منداڵەکەت ڕووبەڕووی ئاستەنگ ببێتەوە لە سەرنجدان بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٥ خولەک.

- گرنگیی پابەندبوون بە خشتەکەوە بە بیر منداڵەکەت بهێنەرەوە، بەڵام ئەگەر نیشانەکانی بێزاریت لێ بەدیکرد فشاری لێ مەکە، چونکە چاوەڕوان ناکرێت بە ئاسانی پابەندی هەموو کاتەکان بێت.

٢. پارێزگاری لە ڕۆتین بکە

پەروەردەکاران جەخت لەسەر گرنگیی ڕۆتین بۆ منداڵان لە قۆناغی فێرکاریی لەدوورەوە دەکەنەوە، بەتایبەتی بۆ منداڵانی خاوەن تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنجدان. بۆ نموونە منداڵەکەت خەبەر بکەرەوە بۆ ئەوەی جلەکانی بگۆڕێت و نانی بەیانی بخوات لە هەمان ئەو کاتەی کە ڕاهاتبوو تێیدا خەبەر بێتەوە بۆ چوونە قوتابخانە. لە کۆتایی ڕۆژەکەشدا یارمەتی بدە ئامادە بێت بۆ خەوتن لە کاتی دیاریکراودا لە ڕێگەی کوژاندنەوەی هەموو ئامێرەکان یەک کاتژمێر پێش کاتی خەوتنی. چونکە زوو خەوتن سەرنج و ڕەفتاری منداڵ باشتر دەکات.

٣. پابەند بە بە چارەسەرەکەوە

پێویستە پابەند بیت بە کاتی ژەمی دەرمانی دیاریکراو بۆ منداڵەکەت، ئەگەر بارودۆخ ڕێگریت لێدەکات لە دەستکەوتنی چارەسەرەکەی، پەیوەندی بە پزیشکەکەوە بکە و پرسیار لەبارەی ئەگەری پێدانی دەرمانەکە بکە.

٤. سەرقاڵکەرەکان کەم بکەرەوە

هەوڵ بدە ژوورێکی بێدەنگ و خاڵی لە هەر سەرقاڵکەرێکی بینراو وەک پەنجەرەی گەورە و پۆستەری سەر دیوارەکان ئامادە بکەیت. سەبارەت بە ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان، داوا لە منداڵەکەت بکە لە کاتی وانەکەدا لە شوێنێکی دوور جێیان بهێڵێت، و هەوڵ بدە ئامێری کۆمپیوتەرەکە بۆ خوێندن ئامادە بکەیت لە ڕێگەی بلۆککردنی هەندێک ماڵپەڕ کە لەوانەیە سەرنجی لەسەر وانەکە تێکبدەن. لەبیرت بێت تەلەڤزیۆن و ڕادیۆ بکوژێنیتەوە بۆ کەمکردنەوەی ژاوەژاو. بەڵام ئەگەر دەنگەکان یارمەتیی منداڵەکەت دەدەن بۆ سەرنجدان، دەتوانیت مۆسیقایەکی هێمن لێبدەیت.

٥. بە میانڕەوی چاودێری بکە

دایک و باوک لەم ماوەیەدا ڕۆڵی مامۆستا دەگێڕن، کە ئەمەش ڕۆڵێکە پێویستی بە ئارامگرییەکە هەیە کە هەموو دایک و باوکان نییانە. لەبیرت بێت ئارامگریی خۆت بپارێزیت و بە میانڕەوی چاودێریی بەرەوپێشچوونی خوێندنی منداڵەکەت و ئەدای ڕۆژانەی بکە، دەرفەتی پێبدە فێری لێهاتووییەکانی سەربەخۆیی بێت و خۆی کۆنترۆڵی خشتەی خوێندنەکەی بکات.

دانیشتن بۆ ماوەیەکی درێژ بۆ هەندێک لە منداڵانی خاوەن تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنجدان قورسە، بۆیە زۆری لێ مەکە. لێیگەڕێ لە کاتی پاڵکەوتندا لەسەر زەوی یان دانیشتن لەسەر بێدەکە یان پیاسەکردن لە دەوری ژوورەکەدا بەشداری وانەکەی بکات ئەگەر ئەوە یارمەتی دەدات سەرنج بدات.

٦. گرنگی بە وەرزش بدە

داوا لە منداڵەکەت بکە ڕۆژەکەی بە چالاکیی وەرزشی دەستپێبکات پێش بەشداریکردن لە وانەکانی فێرکاریی لەدوورەوە. نیو کاتژمێر لە ڕۆژەکە بۆ ڕاهێنانی وەرزشی تەرخان بکە بۆ ئەوەی سەرنج و باری دەروونیی منداڵەکەت باشتر بێت. دەتوانیت چالاکییە وەرزشییەکان بەسەر کاتە جیاوازەکاندا لە ماوەی ڕۆژی خوێندندا دابەش بکەیت. بۆ نموونە، هەرکاتێک نیشانەکانی بێزاریت لەسەر منداڵەکەت بەدیکرد، پێشنیاری ڕاهێنانی بازدانی بۆ بکە.

سەرباری ئەوە، دڵنیابە لەوەی منداڵەکەت لانیکەم هەشت پەرداخ ئاو دەخواتەوە. چونکە هەندێک دەرمانی تایبەت بە تێکچوونی فرەجووڵەیی و کەمیی سەرنجدان لەوانەیە ببنە هۆی وشکبوونەوە، ئەمەش کار دەکاتە سەر تەندروستیی منداڵەکەت و ئەدای خوێندنی.

٧. هانی لایەنی کۆمەڵایەتی بدە

دوورکەوتنەوەی قوتابیان لەم ماوەیەدا لە هاوڕێکانیان و ژینگەی قوتابخانەکەیان لەوانەیە کاریگەریی نەرێنی لەسەر لێهاتووییە کۆمەڵایەتییەکانیان دروست بکات. بۆیە ئامۆژگاری دەکەین هانی منداڵەکەت بدەیت بۆ ئەنجامدانی پەیوەندیی ڤیدیۆیی لەگەڵ هاوڕێکانی یان منداڵانی خێزانەکەدا بۆ ئەوەی قسەیان لەگەڵدا بکات، یان ڕێگەی پێبدە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەکاربهێنێت بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە لەگەڵ تەمەنیدا بگونجێت.

٨. پەیوەندی لەگەڵ مامۆستایاندا بکە

بە بەردەوامی لە ڕێگەی پەیوەندیی تەلەفۆنی یان ئیمەیڵەوە پەیوەندی لەگەڵ مامۆستایان یان پێشکەشکارانی دیکەی خزمەتگوزارییەکانی فێرکاری بکە. ئاستی بەرەوپێشچوونی پەروەردەیی منداڵەکەت لەگەڵیاندا بەدواداچوون بۆ بکە و تێبینییەکانی خۆتیان پێ ڕابگەیەنە. داوای ڕوونکردنەوەیان لێبکە لەسەر گونجاوترین شێوازەکانی فێرکاری بۆ پێداویستییەکانی منداڵەکەت. لەگەڵ مامۆستایاندا قسە بکە لەسەر چۆنیەتیی کارکردن لەسەر جێبەجێکردنی ئامانجەکانی پلانی تاکەکەسیی پەروەردەیی لە ناو ماڵەوەدا.

سەرچاوە:

Hansa D. Bhargava, MD,2020.ADHD: Tips for Online Learning, webMD.

.https://www.webmd.com/add-adhd/childhood-adhd/tips-online-learning

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.