سیستمی پەیوەندیکردن لەڕێگەی گۆڕینەوەی وێنەکان (PECS)

سیستمی پەیوەندیکردن لەڕێگەی گۆڕینەوەی وێنەکان (PECS) یەکێکە لە شێوازەکانی پەیوەندیکردن کە تەرخانکراوە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندیکردنی کاریگەر لەلای ئەو منداڵانەی کە ڕووبەڕووی ئاستەنگی لە لێهاتووییەکانی زماندا دەبنەوە. ئەم سیستمە یارمەتی ئەو منداڵانە دەدات کە قسە ناکەن یان خاوەنی کۆگایەکی کەمی وشەن بۆ فێربوونی ڕستەسازی و فراوانکردنی لێهاتووییەکانی پەیوەندیکردن یان دەربڕینیان. بیرۆکەی ئەم سیستمە پشت دەبەستێت بە فێرکردنی منداڵەکە بۆ گۆڕینەوەی وێنەی ئەو شتەی کە دەیەوێت لەبەرامبەر بەدەستهێنانیدا. لەڕێگەی هەڵبژاردنی وێنەی شتە خوازراوەکە لەلایەن منداڵەکەوە و پاشان دەستبەدەست پێدانی بە کەسێکی تر (مامۆستا/ پسپۆڕ/ دایکوباوک) تاوەکو بەدەستی بهێنێت. سیستمەکە لە ٦ ئاست پێکدێت، ئەوانیش:

ئاستی یەکەم: گۆڕینەوەی وێنەکان

- منداڵ فێری گۆڕینەوەی وێنە تاکەکان ببێت بۆ ئەو کەرەستە یان چالاکییانەی کە دەیەوێت.

- لەڕێگەی دیاریکردنی جۆری چالاکی یان یاری یان خواردنی دڵخوازی لای منداڵەکە (دەبێت هاندەر، بەردەست و دووبارەبووەوە بێت بەدرێژایی ڕۆژ) و وێنەکە لەسەر فایلێک یان شریتێکی لکێنەر دادەنرێت بۆ پاراستنی لەسەر تەختەکە.

- فێرکردنی گۆڕینەوە لەڕێگەی دانیشتنی ڕاهێنەر ڕاستەوخۆ لە پێش منداڵەکە تاوەکو وێنەکە وەربگرێت (بۆ نموونە وێنەی کێک)، منداڵەکە دەست دەکات بە گەڕان بەدوای وێنە داواکراوەکەدا، دەتوانیت لەڕێگەی پێشکەشکردنی یارمەتی جەستەیی تەواوەوە (گرتنی دەستی منداڵەکە) یارمەتی منداڵەکە بدەیت بۆ هەڵگرتنی وێنەکە و ئاڕاستەکردنی بەرەو کارتەکە تا بیبات و ڕادەستی ڕاهێنەرەکەی بکات، پاشان ڕاستەوخۆ پارچە کێکەکەی پێشکەش دەکرێت.

- سوود لە یارمەتی تەواو وەردەگرین و پاشان کەمکردنەوەی کەم کەم تاوەکو گەیشتن بە سەربەخۆیی لە داواکردندا.

ئاستی دووەم: مەودا

- دەچینە قۆناغی دووەم دوای شارەزابوونی منداڵەکە لە شێوازی گۆڕینەوەی وێنەکان بۆ کۆمەڵێک داواکاری ڕۆژانەی منداڵەکە و لەگەڵ بەردەوامبوون لە بەکارهێنانی وێنەکان بە شێوازێکی تاکەکەسی.

- منداڵەکە فێری گشتاندنی ئەم لێهاتووییە نوێیە ببێت لەڕێگەی بەکارهێنانی لە شوێنی جیاواز، لەگەڵ کەسانی جیاواز و لە مەودای دوورەوە. ئەوەش بۆ یارمەتیدانیان لە زیادکردنی ڕێژەی بەردەوامی پەیوەندیکردن.

- لەم قۆناغەدا ڕاهێنەر کەمێک لە دووری منداڵەکەوە دەبێت. و منداڵەکە فێر دەبێت وێنەکە لە تەختەکە هەڵبگرێت و ڕادەستی ڕاهێنەرەکەی بکات. و پێویستە زیاتر لە کەسێک لەگەڵ منداڵەکەدا ئامادە بێت تاوەکو بەکارهێنانی شێوازەکە لەگەڵ هەموواندا بگشتێنێت.

- ڕاهێنەر لەکاتی گۆڕینەوەی وێنەکان و پێشکەشکردنی بۆ ڕاهێنەر بە زارەکی هانی منداڵەکە دەدات لەڕێگەی وتنی: کێک؟ یان کێکت دەوێت؟.

ئاستی سێیەم: جیاکردنەوە لەنێوان وێنەکاندا

- منداڵ فێری هەڵبژاردن لەنێوان دوو وێنە یان زیاتر ببێت بۆ داواکردنی شتە دڵخوازەکانی.

- لەڕێگەی دانانی دوو وێنە لەسەر تەختەکە، وێنەیەک کە کەرەستە داواکراوەکە دەردەبڕێت و وێنەیەک کە کەرەستە داواکراوەکە دەرنابڕێت.

- لەوانەیە منداڵەکە کەرەستەکەی تر (نەخواسراوەکە) هەڵبژێرێت، دەتوانیت بە وتنی: تۆ دەتەوێت (و ئاماژە بە پارچە کێکەکە بکەیت) ئاڕاستەی بکەیت تاوەکو کارتەکە هەڵبگرێت و ڕادەستی ڕاهێنەرەکەی بکات. پێویستە ئەم هەوڵە چەندین جار دووبارە بکرێتەوە تا منداڵەکە دەگاتە داواکردنی کۆمەڵێک داواکاری لە کاتی بوونی کەرەستەی نەخوازراودا.

ئاستی چوارەم: دروستکردنی ڕستە

- منداڵ فێری دروستکردنی ڕستەی سادە ببێت لەسەر شریتی ڕستەی لێکردنەوەیی بە بەکارهێنانی وێنەی "دەمەوێت" کە وێنەی کەرەستە داواکراوەکەی بەدوادا دێت.

ڕاهێنانی پێدەکرێت لەڕێگەی دانانی وێنەی جیاوازی کەرەستەکان لە تەختەکەدا و پاشان منداڵەکە کارتی "دەمەوێت" لەگەڵ کارتی "کێک" بەکاردەهێنێت و فێردەکرێت داوای وەسفی کەرەستەکە بکات لەڕێگەی بەکارهێنانی ڕستەی: "کێکم دەوێت"

تێبینی: لەوانەیە کەرەستە داواکراوەکە لە دەرەوەی دەوروبەری منداڵەکە بێت (لە پۆلێکی تر یان ژوورێکی تردا).

ئاستی پێنجەم: وەڵامدانەوەی پرسیارەکان

منداڵ فێری بەکارهێنانی PECS ببێت بۆ وەڵامدانەوەی پرسیاری: "چیت دەوێت؟"

- منداڵ ڕستەی (دەمەوێت ...) بەکاربهێنێت بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارە دەمییەکانی ڕاهێنەر (چیت دەوێت؟) تەنانەت لە کاتی نەبوونی کەرەستە داواکراوەکەشدا.

- ڕاهێنەر لە منداڵەکە بپرسێت: چیت دەوێت؟ پاشان منداڵەکە لەڕێگەی دانانی وێنەکان لەسەر شریتی ڕستەکە وەڵام بداتەوە (دەمەوێت کێک بخۆم).

ئاستی شەشەم: سەرنجدان و لێدوان

لەم ئاستەدا منداڵ فێری لێدوان و سەرنجدان دەبێت لەسەر پرسیارەکانی وەک: چی دەبینیت؟ چی دەبیستیت؟ ئەمە چییە؟ و فێری دروستکردنی ڕستە دەبێت کە بە: دەبینم، دەبیستم، هەست دەکەم، ئەمە و ئەوانی تر دەست پێدەکات.

سەرچاوە بە دەستکارییەوە:

.https://www.nationalautismresources.com/the-picture-exchange-communication-system-pecs/

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.