٥ شت کە پێویستە مامۆستایانی پەروەردەی گشتی دەربارەی زۆرجوڵەیی و کەمیی سەرنج بیزانن
١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١
هەندێک لە مامۆستایانی پەروەردەی گشتی رووبەڕووی ئاستەنگ دەبنەوە لە مامەڵەکردن لەگەڵ چالاکیی لەڕادەبەدەر و ڕەفتاری هەڵەشەیی لە ١٠٪ی تووشبووانی زۆرجوڵەیی و کەمیی سەرنج، بەڵام لەیادت بێت کە ئەوان قوتابیی خراپ نین و هەوڵ بدە بەم پێنج ئامۆژگارییە یارمەتییان بدەیت کە وا دەکات ئەوان (و دایکوباوکیان) سوپاسگوزارت بن!
١- لێگەڕێ با بجوڵێن
هەندێک توێژینەوە دەریانخستووە ئەو منداڵانەی زۆرجوڵەیی و کەمیی سەرنجیان هەیە باشتر فێر دەبن ئەگەر لە کاتی ئەوەدا بجوڵێن یان ڕابژەنین. ئەوان پێویستیان بە جووڵەیە، و ڕۆڵی مامۆستاش لە دۆزینەوەی ئەو ڕێگایانەدایە کە یارمەتییان دەدات وزەکەیان بە شێوەیەکی باش بەتاڵ بکەنەوە بە جۆرێک کاریگەری لەسەر کەسانی تر دروست نەکات. مامۆستا دەتوانێت پەنا بەرێتە بەر یارییەکانی کەمکردنەوەی سترێس وەک (یاریی پۆپ ئیت، تۆپی سترێس، یان تەنانەت سڕەرەوە!).
بەڵام ڕەنگە هەندێک لە قوتابییان پێویستیان بە زیاتر لەوە بێت، بۆ نموونە ڕێگە بە منداڵان بدە لەسەر تۆپی ڕاهێنانی وەرزشی دابنیشن. لەبەرچاوی بگرە کە ڕێگەیان پێبدەیت لەسەر مێزەکانی خوێندن لە دواوە بوەستن، و ئەگەر هەندێک منداڵ هەبوون کە دەبێت لە شوێنی خۆیان هەستن و بجوڵێن، تاقی بکەرەوە هێڵێکیان بۆ بکێشیت بۆ ڕێکردن -و گوێگرتن لە هەمان کاتدا- لە ناو پۆلدا، هەروەها تاقی بکەرەوە ماوەی پشوودان تێکەڵ بکەیت کە تێیدا بوەستن و جەستەیان رابکێشن.
٢- گرنگی بە پەروەردەی وەرزشی و کاتەکانی پشوو بدە
ئەو منداڵانەی ماوەی پشوودان وەردەگرن لە تاقیکردنەوە ستانداردەکاندا باشتر لەوانە ئەنجام دەدەن کە پشوویان وەرنەگرتووە. ئەگەر کاتەکانی جووڵە و چالاکیی بەرز سنووردار بکەیت، ئەوا ئامادەبە بەرگەی لێکەوتەکانی بگریت! پێویستیی منداڵانی زۆرجوڵەیی و کەمیی سەرنج بە جووڵە کەڵەکەبووە و بەدرێژایی ڕۆژ کۆدەبێتەوە، پێویستە ماوەیەکی پشوویان پێبدرێت تا ئەو وزە کەڵەکەبووەی تێیدا بتەقێننەوە، و بێبەشکردنیان لەوە بەهۆی ڕەفتارێکی خراپ کە کردوویانە یان ئەرکێکی خوێندن کە تەواویان نەکردووە ئەنجامی پێچەوانە دەداتەوە
٣- پێشینەیان پێبدە لە شوێنی دانیشتندا
هەندێک لە منداڵانی زۆرجوڵەیی و کەمیی سەرنج رووبەڕووی پەرتەوازەیی بینین دەبنەوە و پێویستە لە ڕیزەکانی پێشەوەدا پێشینەی دانیشتنیان پێبدرێت. بەڵام بۆ ئەوانەی رووبەڕووی پەرتەوازەیی بیستن دەبنەوە، ئەوان ئەو منداڵانەن کە هەمیشە کاتی بیستنی هەر دەنگێک ئاوڕ لە دواوە دەدەنەوە، و دانیشتنیان لە دواوەی پۆلدا وا دەکات باشتر گوێت لێ بگرن. پێویستە ڕێگەیان پێبدەیت لە بەشی دواوەی پۆلدا دابنیشن، ئاگاداربە کورسیی منداڵەکە لە هاوپۆلەکانی دوور نەخەیتەوە و بە تەنیا دایبنێیت، ئەم کارە هەستی شەرمەزاری و لەکەداریی پێدەبەخشێت و بە شێوەیەکی ناهۆشیارانە ڕێگە بۆ قوتابییەکانی تر خۆش دەکات کە گێچەڵی پێبکەن. هەر گۆڕانکارییەک لە شوێنی دانیشتنی منداڵەکەدا پێویستە بە شێوەیەکی تایبەت بێت نەک لە پێش چاوی هەموو قوتابییەکان، و بەبێ ئەوەی هەستی بێئومێدی پێببەخشیت. یەکێک لە ڕێگاکان ئەوەیە کە شوێنی دانیشتنی هەموو قوتابییەکان بگۆڕیت بۆ ئەوەی کەس هەست نەکات ئەو هۆکارەکەیە، و ئەگەر بینیت لە شوێنە نوێیەکەشدا کە بۆت هەڵبژاردووە هێشتا دەجوڵێت و دەلەقێت، دوودڵ مەبە لەوەی جارێکی تر شوێنی دانیشتنەکان ڕێکبخەیتەوە!
٤- سەرنجی ڕەفتارە باشەکانیان بدە، و چاو لە ڕەفتارە خراپەکانیان بپۆشە
منداڵانی زۆرجوڵەیی و کەمیی سەرنج دەستەواژەی نەرێنیی زۆر دەربارەی خۆیان دەبیستن. بۆیە کاتێک دەیانبینی ڕەفتاری خۆیان کۆنتڕۆڵ دەکەن یان کار و ئەرکەکانیان تەواو دەکەن، دڵنیابە لەوەی سەرنجی بدەیت و دەستخۆشییان لێبکەیت، و بەرامبەر پێچەوانەکەی چاوپۆشکەر بە. یەکسانی هەمیشە بە مانای دادپەروەری نییە، زۆربەی منداڵان -تەنانەت گەورەکانیش، بە هاندان و ستایش زیاتر باشتر دەبن وەک لە ڕاستکردنەوە و تەمبێکردن. کاتێک هەندێک کێشە هەیە کە پێویستە چارەسەر بکرێن، ڕوون و دیاریکراو بە "ئەمڕۆ زۆر وەڵامەکانی دەسڕییەوە و زۆر لەسەر کورسییەکەی هەڵدەستایەوە" باشترە لەوەی بڵێیت "ئەمڕۆ خراپ بوو"، لەبەرچاوی بگرە کە سێ کێشە دیاری بکەیت ئەگەر هاتە پێشت و هەڵسەنگاندنێکی ڕۆژانە لە ٥ بدەیت، بە جۆرێک کە ١ - ٢ بە کێشە دادەنرێت، ٣ مامناوەندە، و ٤-٥ واتە ڕۆژێکی نایاب، و بەمەش دایکوباوک دەتوانن بە ڕەفتاری منداڵەکەیان بزانن و بەهێزی بکەن یان کۆنتڕۆڵی بکەن.
٥- هەرگیز لە پۆلدا باسی چارەسەرە پزیشکییەکانی مەکە
پرسیارکردن لە منداڵ دەربارەی چارەسەرەکانی لە پۆلدا یان لە پێش چاوی یەکێک لە هاوپۆلەکانی بە پێشێلکردنی تایبەتمەندی دادەنرێت. زۆربەی ئەو مامۆستایانەی ئەمە دەخوێننەوە هاوڕان لەسەری، بەڵام بەپێی ئەوەی منداڵان دەیڵێن، ئەوە جار لە دوای جار لەگەڵیاندا ڕوودەدات، کە ئەمەش کارەسات و وێرانکەرە بۆ ئەوان، و زۆرجار دەبێتە هۆی ئەوەی دەرمانەکانیان بەجێبهێڵن و چارەسەرەکە تەواو نەکەن. باشترە ئاماژەی پێبدەیت و بڵێیت "وا دەردەکەوێت ئەمڕۆ سەرنجت پەرتەوازەیە" یان "زۆر چالاک دەردەکەویت" لەبری ئەوەی پرسیاری چارەسەرەکەی لێبکەیت. ئەگەر پێویستت کرد دەربارەی دەرمانەکە قسەی لەگەڵدا بکەیت، لەیادت بێت بە تەنیا قسەی لەگەڵ بکەیت. لە کۆتاییدا، دوودڵ مەبە لەوەی تێبینییەکانت دەربارەی کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمانەکە یان بێسوودیی دەرمانەکە لەگەڵ دایکوباوک بەش بکەیت (یان لەگەڵ پزیشکی منداڵەکە دوای وەرگرتنی مۆڵەتی دایکوباوک)، تێبینییەکانت بەهادارن، چونکە تۆ ڕۆژانە هەشت کاتژمێر، هەفتانە پێنج ڕۆژ، بۆ ماوەی نۆ مانگ لەگەڵ منداڵەکە دادەنیشیت، و بۆچوونی پیشەییت گرنگە.
وەرگێڕانی بەدەستکارییەوە
ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا بە زمانی عەرەبی بڵاوکراوەتەوە. ئەم وەرگێڕانە بە یارمەتی زیرەکیی دەستکرد ئەنجام دراوە؛ دەقی عەرەبی سەرچاوەی سەرەکییە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ژیریی دەستکرد لە کەرتی تەندروستیدا
چاودێریی پلەبەندی بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان
